Vayominq ştatının biznes qanunları Qəzzadakı xeyriyyə qurumunu yoxlamalardan qoruyur

Qəzzada Dar Yateem adı ilə tanınan müsəlman xeyriyyə qurumu olan Fələstin Yetimlər Evi Assosiasiyasının rəhbərləri, fəaliyyətini qanuni biznes kimi göstərmək istəyən cinayətkar və terror təşkilatları üçün sığınacağa çevrilmiş Vayominq ştatında kommersiya yönümlü korporativ dayaq məntəqəsi yaradıblar.

Korporativ və gəlir vergisi tutulmayan Vayominqdə biznes lisenziyası almaqla Dar Yateem elə bir korporativ dayaq məntəqəsi qurub ki, ABŞ-da federal qanunvericiliyin qeyri-kommersiya təşkilatları üçün tələb etdiyi kimi, vəsaiti necə xərclədiyi barədə ictimaiyyətə açıqlama verməyə məcbur deyil. Dar Yateem-in bunu niyə etdiyinə dair günahsız izah varsa, bu işə qarışanlar danışmırlar. Xeyriyyə qurumu və onun Vayominqdəki korporasiyası ilə əlaqəli şəxslər Focus on Western Islamism-in (FWI) məsələ ilə bağlı təkrar sorğularını cavabsız qoyublar. Ştatda korporativ qeydiyyat sənədlərinə nəzarət edən Vayominq ştatının Dövlət katibi xidməti də e-poçt və telefon sorğularını cavabsız qoyub.

Dar Yateem sanksiya siyahısındakı xeyriyyə qurumu ilə sıx işləyir

Dar Yateem-in nəzarətdən yayınmaq üçün kifayət qədər əsası var. Dünyada terrorun maliyyələşdirilməsi şəbəkələrinin aşkara çıxarılması və dağıdılmasında maliyyə institutları və tənzimləyicilərə kömək edən QHT olan Coleven-in əldə etdiyi məlumatlar göstərir ki, Dar Yateem Qəzzada yerləşən daha bir xeyriyyə qurumu – Al-Salah Islamic Association ilə sıx işləyir. 2007-ci ildə ABŞ Maliyyə Nazirliyinin Xarici Aktivlərə Nəzarət İdarəsi (OFAC) Al-Salah-ı və onun mərhum direktoru – HƏMAS-ın tanınmış əməliyyatçısı Əhməd Əl-Kürdü terrorun maliyyələşdirilməsi ilə bağlı subyektlər kimi siyahıya salıb.

“Al-Salah Cəmiyyəti birinci intifada dövründə HƏMAS-la bağlı döyüşçüləri dəstəkləyib, HƏMAS-ın fəaliyyətinə dəstək üçün gəncləri cəlb edib və onları ideoloji cəhətdən hazırlayıb”, – deyə OFAC məlumat verib və Əl-Kürdü “Qəzzada tanınmış yüksək rütbəli HƏMAS lideri” kimi təsvir edib.

Al-Salah-ın sanksiya siyahısına salınması Dar Yateem rəsmilərini təşkilatla və şəxsən Əl-Kürdlə sıx işləməkdən çəkindirməyib. Coleven-in əldə etdiyi çoxsaylı sənədlər göstərir ki, Dar Yateem Qəzzada Al-Salah-a məxsus iki məktəbə nəqliyyat xidməti göstərəcək podratçılar üçün tenderlər istəyib.

Dar Yateem-in yaydığı tender sənədinə görə, Dar Yateem-in ayırdığı vəsaitin son mənbəyi Küveytin International Islamic Charity Organization-u olub. Coleven-in təqdim etdiyi digər sənədlər göstərir ki, Dar Yateem Al-Salah məktəblərinin tikintisi üçün də tenderlər istəyib.

Qəzzada HƏMAS-ın idarə etdiyi məktəblər üçün tikinti layihələrini və nəqliyyat müqavilələrini idarə etmək, özünü israillilərin əlində “boğucu mühasirə” altında yaşayan yoxsul və möhtac fələstinlilərə “sosial, təhsil, səhiyyə, inkişaf və humanitar yardım xidmətləri” göstərən qeyri-kommersiya xeyriyyə assosiasiyası kimi təqdim edən Dar Yateem üçün yaxşı görüntü deyil.

Coleven bildirir ki, Dar Yateem xeyriyyə qurumu və onun Vayominqdəki korporasiyası ilə iş görən banklar üçün ciddi risk yaradır. Təşkilatın sözçüsü bildirir ki, qurum “sadəcə Qəzzada yetimlərə qayğı göstərmir”. “Əksinə, Dar Yateem daha geniş sosial təminat, yardım paylanması və vəsait toplanması ekosistemi daxilində fəaliyyət göstərir və bu ekosistem siyahıya salınmış HƏMAS maliyyələşmə infrastrukturu ilə üst-üstə düşür”. Dar Yateem-lə təmasda olan institutlar üçün sanksiya riski yaradan çirkli pulların yuyulmasına və terrorun maliyyələşdirilməsinə qarşı qanunların pozulmasına inanmaq üçün əsaslar var.

2006-cı ildə yaradılan Dar Yateem Qəzzadakı fəaliyyəti üçün vəsaiti, islami məqsədlərə ianə vermək niyyətində olanlar üçün “ianəçilər, vəsait toplayanlar və xeyriyyə qurumları üçün qüsursuz təcrübə” təqdim edən, Londonda yerləşən kraudfandinq saytı Muslim Giving vasitəsilə toplayır. Kommersiya şirkəti olan bu sayt, Dar Yateem-ə vəsait ötürülməsinə kanal rolunu oynamasının nə dərəcədə uyğun olduğu ilə bağlı FWI sorğusuna cavab verməyib.

ABŞ və Böyük Britaniyadakı korporasiyalar

Vayominqdə korporativ status almaq üçün Dar Yateem, ABŞ-dən kənarda yaşayan və Vayominqdə korporasiya yaratmaq istəyən şəxslərin adından sənədlərin təqdim edilməsi üzrə ixtisaslaşmış Kaliforniya əsaslı Expert Filer şirkətini cəlb edib. Arxivləşdirilmiş veb-səhifədə Çin, Hindistan, İtaliya, İspaniya, Əlcəzair, Mərakeş, Fələstin əraziləri və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində olan müştərilərdən tərif dolu rəylər yer alır. FWI Expert Filer rəhbərliyinə bir neçə dəfə sorğu göndərsə də, cavab almayıb.

“Bu şirkətlərin məqsədi, onlara nəzarət və Dar Yateem-in Qəzzadakı əməliyyatları ilə əlaqəsi qeyri-müəyyən olaraq qalır”, – deyə Coleven məlumat verir. “Bu, ABŞ və Böyük Britaniya korporativ infrastrukturunun istifadəsi ilə bağlı şəffaflıq narahatlıqları doğurur və həmin qurumların aydın iqtisadi əsasa malik olmadığını göstərir”.

Focus on Western Islamism müəyyən edib ki, Dar Yateem-in Vayominqdəki LLC-si üçün qeydiyyatda göstərilən ünvan – 30 N. Gould St., Suite R, Sheridan, Wyoming – yüz minlərlə məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin hüquqi ünvanı kimi xidmət edir; 2025-ci ilin sonlarında The Wyoming Tribune Eagle-da dərc olunmuş məqaləyə görə, bu ünvanı istifadə edənlərin arasında dələduzluq fəaliyyəti ilə məşğul olan çoxsaylı şirkətlər də var. Nəşr yazır ki, “Vayominqdə LLC açmaq və Vayominqdəki fiziki ünvanda qeydiyyatdan keçmiş agentdən istifadə etmək şirkətlərə ştatda heç bir biznes fəaliyyəti göstərmədən Vayominqin məxfilik qanunlarından və vergi güzəştlərindən istifadə etməyə imkan verir — beləliklə də, qanuni biznes olmayan şirkətlər üçün bu sistemdən yararlanmağın yolunu açır”.

Tribune Eagle korporativ şəffaflıq saytı OpenCorporates-in 2024-cü ilin sonlarında dərc etdiyi hesabatına istinadla yazır ki, “Vayominq LLC-ləri kompüter hakerliyi və çirkli pulların yuyulması ilə əlaqələndirilib”. Həmin hesabatda, həmçinin bildirilir ki, “Şimali Koreya nüvə silahı proqramını maliyyələşdirmək üçün amerikalıları aldatmağa yönəlmiş nəhəng fırıldaqda Vayominq LLC-lərindən istifadə edib”.

Dar Yateem Böyük Britaniyada da korporativ dayaq məntəqələri yaradıb. 2022-ci ildə təşkilat Böyük Britaniyada Dar Yateem Pal LTD qurumunu təsis edib və həmin qurum 2024-cü ilin avqustunda bağlanıb. Növbəti il Böyük Britaniyada Dar Yateem-lə əlaqəli başqa bir korporasiya – Dar Yateem Home LTD yaradılıb və o da bu ayın əvvəlində (avqust 2026) ləğv edilib.

İctimai qeydlər göstərir ki, burada Dar Yateem-in baş direktoru kimi təqdim olunan Basem al-Habash, Dar Yateem LTD-nin baş direktoru və Dar Yateem Home LTD-nin katibi olub. al-Habash bu yazıda Al-Salah məktəbinin direktoru kimi qeyd olunur. 2022-ci ildə Al-Salah-ın Facebook səhifəsində yerləşdirilmiş daha geniş qalereyanın tərkib hissəsi olan bu foto al-Habashın məktəb rəhbərliyi ilə yaxın əlaqələrini göstərir.) al-Habash şəkilin sol tərəfində, fotonun kamerasına ən yaxın yerdə əyləşib.)

Yuxarıdakı qalereyanın altlığı al-Habashın “cənab Ahmed Al-Kurd-un özəl məktəbində təhsil prosesi” barədə görüşdə iştirak etdiyini bildirir; Palestinian Information Center isə Ahmed Al-Kurd-u “HƏMAS-la bağlı Salah Xeyriyyə Cəmiyyətinin prezidenti [olub,] Qəzza zolağında (sic) xeyriyyə fondları koalisiyasına rəhbərlik edib [və] yaşadığı Deyr əl-Bələhdə bələdiyyə sədri vəzifəsində də çalışıb” kimi təsvir edir.

Digər Facebook paylaşımlarında Dar Yateem-in al-Habashının Charitable Committee of Islamic Help to the Palestinian People (Al Monasara) tərəfindən təşkil olunan tədbirlərdə göründüyü qeyd olunur. 2008-ci ildə İsrail Al Monasara-nı Union of Good-un tərkib hissəsi kimi müəyyən edib; OFAC isə həmin il Union of Good-u HƏMAS-ın maliyyələşmə şəbəkəsinin bir hissəsi kimi siyahıya salıb. Habash özü də Facebook-da uşaqların HƏMAS üzvlərinin yanında göründüyü fotolar paylaşıb; uşaqların özləri isə HƏMAS tipli hərbi geyimdə olublar.

Jaber Ayash

Dar Yateem ilə Al-Salah arasında başqa bağlantılar da var. Bu yazıda Al-Salah-ın direktoru kimi təqdim olunan Jaber Ayash 2020-ci ildə burada Dar Yateem-in direktoru kimi göstərilib. 2007-ci ildən Ayash Qəzzada HƏMAS-ın nəzarətində olan hökumətin idman idarəsində çalışıb, qısa müddət Qəzzada Gənclər və İdman üzrə Ali Şuranın müvəqqəti direktoru vəzifəsini icra edib. 2022-ci ilin noyabrında Fələstin mediası SHMS xəbər verib ki, Ayash Qəzzada HƏMAS-ın nəzarətində olan hökumətdən yerli futbol liqasına 40.000 dollar məbləğində çek təqdim edib. 2023-cü ildə HƏMAS lideri Ismail Haniyeh-in böyük oğlu Abd al-Salam Haniyeh Ayash-a Qəzzada HƏMAS-ın nəzarətində olan hökumətə uzunmüddətli xidmətinə görə “xüsusi tanınma” verib.

Bu, HƏMAS liderinin oğlunun Qərb xeyriyyə qurumları ilə əlaqələndirildiyi ilk hal deyil. 2023-cü ildə Abd al-Salam Haniyeh Qəzzada Islamic Relief ilə əməkdaşlıq çərçivəsində təşkil olunan Bayader Association layihəsinin açılışında iştirak edib; Bayader əməkdaşları onu və digər yüksək rütbəli HƏMAS rəsmilərini qucaqlayıblar. Qəzza əsaslı, 2007-ci ildə – HƏMAS Qəzza zolağına nəzarəti ələ keçirdikdən az sonra yaradılmış Bayader, 7 oktyabr qırğınından cəmi bir neçə gün əvvəl USAID-dən 900.000 dollar alıb.

Ahmed Albhaisi

Bu ayın əvvəlində ləğvindən əvvəl Böyük Britaniyada qeydiyyatdan keçmiş Dar Yateem LTD-də vəzifəli şəxs kimi göstərilən Ahmed Albhaisi, həm də xeyriyyə qurumunun Vayominqdəki korporativ strukturu olan Daryateem LLC-nin 2026 illik hesabatının imzaçılarından biridir. (Aşağıya bax). Albhaisi, həmçinin Deyr əl-Bələhdəki seçkidə, OFAC tərəfindən siyahıya salınmış Al-Salah-ın təsisçisi Ahmed Al-Kurd ilə yanaşı, HƏMAS-ın dəstəklədiyi namizədlər siyahısında yer alıb.

2026-cı ilin fevralında Dar Yateem öz saytında Hayat Yolu Derneği (HYD) loqosunu yerləşdirib; görünür, bunu Qəzzada birgə işlədiyi müttəfiq xeyriyyə qurumu kimi qabartmaq üçün edib. OFAC növbəti ay HYD-ni terrorun maliyyələşdirilməsi ilə bağlı təşkilat kimi siyahıya salıb.

Banklar Dar Yateem-in aktivlərindən uzaq durmalıdır

“Tapıntılar Dar Yateem-in fəaliyyətinə, ona bağlı qurumlara və strukturlara, o cümlədən ABŞ və Böyük Britaniyadakılara münasibətdə gücləndirilmiş yoxlama və artırılmış nəzarətə ehtiyac olduğunu göstərir”, – deyə Coleven xeyriyyə qurumu ilə bağlı hesabatında bildirib.