Haiti İsrail və Türkiyə silahlarını qanuni yolla alır, lakin onlar bandaların əlinə keçir

Haitinin 1947-ci ilin noyabrında Leyk-Sakssesdə son anda mövqeyini dəyişməsi BMT-nin 181 saylı qətnaməsi üçün lazımi səsləri təmin etdi və İsrailin yaradılmasına yol açdı. Port-o-Prens yəhudi dövlətini 1949-cu ilin martında tanıyaraq bunu edən qırx səkkizinci ölkə oldu. Onilliklər sonra isə bu bağlantı başqa istiqamətə yönəlib. Paytaxtın böyük hissəsinə nəzarət edən Haiti bandaları indi Haiti Milli Polisi ilə bağlanmış müqavilə çərçivəsində təhvil verilmiş İsrail istehsalı Galil ACE tüfənglərini Türkiyədən gələn taktiki ov tüfəngləri və hərbi təyinatlı sursat axını ilə yanaşı dövriyyəyə buraxır.

Bu təhlükəsizlik sızması qanuni kommersiya kanalları ilə başlayıb. Haiti hökuməti Haiti qüvvələrinə 1.000 ədəd Israel Weapon Industries Galil ACE tüfəngi və taktiki hazırlıq təlimi vermək üçün İsrailin Guardian Limited Israel şirkəti ilə müqavilə bağlayıb. 2021-ci ildən bəri bu hücum tüfəngləri ölkəni bürüyən qara bazarın əsas dayaqlarından birinə çevrilib. Məsələn, görüntülər Gran Grif bandasının əlində Galil ACE 21, 22 və 31 modellərinin olduğunu üzə çıxarıb; bunların arasında bir neçə Haiti Milli Polisi əməkdaşının qətlindən sonra ələ keçirilmiş ACE 31 variantı da var. Eyni zamanda, şəkillərdə banda lideri Jimmy “Barbecue” Chérizier-in mətbuat konfranslarında Israel Military Industries Galil Short Assault Rifle daşıdığı görünür.

Haiti hüquq-mühafizə orqanlarının əməkdaşları bəzən Gran Ravin kimi rəqib bandalarla atışmalar zamanı bu nömrələnmiş odlu silahların bir hissəsini geri alır. Amma qaçaqmalçılar yenə də onların bir qismini ölkədən çıxara bilir. 2017-ci ildə Yamayka hakimiyyəti Rockfortdakı atışmadan sonra Haiti Milli Polisinin adına qeydiyyatdan keçmiş bir Galil aşkar edib. Müstəntiqlər həmçinin 2021-ci ildə Prezident Jovenel Moïse-i öldürmək üçün muzdluların istifadə etdiyi arsenalda bir Galil ACE tapıblar. Bununla paralel, banda hücumlarının kadrları onların Türkiyə istehsalı taktiki ov tüfənglərindən və hərbi təyinatlı sursatdan da istifadə etdiyini göstərir.

ABŞ mənşəli odlu silahlar hələ də Haitinin cinayətkar arsenalının əsasını təşkil edir və ölkəyə təxminən 270.000-500.000 qanunsuz silah axınını təmin edir. 2020-2022-ci illər arasında Haiti qüvvələrinin ələ keçirdiyi odlu silahların 80 faizdən çoxu ABŞ-dan, əsasən Florida dəniz konteyner yük marşrutu və ya Dominikan Respublikası ilə sərhəd vasitəsilə gəlib.

Haiti hökumətinə qanuni yolla satılmış İsrail və Türkiyə platformalarını ələ keçirməklə Haiti bandaları silah baxımından dövləti üstələyir. Bu silahlar onların ərazi saxlamaq, dəniz limanlarını blokadaya almaq və BMT-nin himayəsi altında yaradılmış Gang Suppression Force-a meydan oxumaq imkanlarını genişləndirir, üstəlik ABŞ-nin kommersiya göndərişləri BMT-nin silah embarqosundan yayınmaqda davam edir. İflasa uğramış dövlətlərdə cinayətkar şəbəkələr Amerika mülki avadanlığı ilə Yaxın Şərq hərbi sistemləri arasında fərq qoymur. Hər iki xətt 1,4 milyondan çox vətəndaşı yerindən-yurdundan salan və minlərlə insanın həyatına son qoyan banda zorakılığına töhfə verir.

Bu təchizat zəncirlərini kəsmək üçün üç addım lazımdır. Birincisi, yerli hakimiyyət Haiti bandalarından Haiti Milli Polisinin adına qeydiyyata alınmış seriya nömrəsi olan istənilən Galil tüfəngi ələ keçirərsə, İsrail bütün silah ixracını dayandırmalıdır. Bu tədbir Haiti rəsmiləri bütün silahlar üzrə hesabat verənə və komprometə olunmuş bölməni ləğv edənə qədər davam etməlidir. İkincisi, Türkiyə Karib hövzəsi ölkələrinə satılacaq gələcək hərbi komponentlər üçün rəqəmsal son istifadə monitorinqini məcburi etməlidir.

Bu, bütün silahların istehsalçı tərəfindən quraşdırılmış rəqəmsal izləmə sistemləri ilə təchiz edilməsi və hər hansı bir vahid sistemdən çıxarılanda xəbərdarlıq siqnalının göndərilməsi deməkdir. Üçüncüsü isə, ABŞ Yaxın Şərq hərbi komponentlərini prioritet ələkeçirmə hədəfləri kimi yenidən təsnif etməli, döyüş şəraitində daha etibarlı olmasını və bandaların öldürücülüyünün artmasını nəzərə alaraq, konteyner yoxlamalarında ABŞ kəşfiyyat qurumları və gömrük üzrə işçi qruplarının bu komponentləri Amerika mülki odlu silahlarının əsas kütləsindən daha yuxarı prioritetləndirməsini tələb etməlidir.

Beynəlxalq qətnamələrin qəbulu Karib hövzəsində sabitliyin bərpası səylərinə çox az təsir göstərir. Zəif dövlətdən aktivlərin yayındırılmasının qaçaqmalçılıq qədər zərərli olduğunu qəbul etmək daha vacibdir. Qüds, Ankara və Vaşinqton Port-o-Prensin küçələrində bandaların onların hərbi avadanlığı ilə alver etdiyini dərk edənə qədər, Qərbin siyasəti əleyhinə çıxdığını iddia etdiyi müharibənin hər iki tərəfini maliyyələşdirməyə davam edəcək.