İmpiçment mübarizəsi İranda qruplaşmalar haqqında nə deyir

İran parlamentində bəzi sərtmövqeli deputatlar əmək naziri Əhməd Meydari və xarici işlər naziri Abbas Ərağçiyə impiçment elan etməyə çalışırlar. Bu təşəbbüs rejimin öz sərtmövqeli bazasının maksimalist tələbləri ilə çətinlik çəkdiyi bir vaxta təsadüf edir. Rejimin bu epizodu necə idarə edəcəyi onun hansı istiqamət götürdüyü barədə aydın təsəvvür verəcək.

2026-cı il oktyabrın 2-də və oktyabrın 6-da bir qrup deputat müvafiq olaraq Meydari və Ərağçiyə impiçment təşəbbüsünü parlamentin portalında qeydiyyatdan keçirib, məsələ icra komitəsinin təsdiqini gözləyir.

2025-ci ilin martında sərtmövqelilər iqtisadiyyat naziri Əbdülnasir Hemmətiyə qarşı impiçment təşəbbüsü qaldırmışdı və parlament böyük səs çoxluğu ilə onun vəzifədən uzaqlaşdırılmasına səs vermişdi. Həmin sərtmövqelilər o vaxtkı ali rəhbər Əli Xameneinin sevimliləri idi. Eyni qrup indi yenidən özünü təsdiqlətməyə çalışır, lakin mövqeyinin zəifləməsi səbəbindən nəticə ehtimal ki, fərqli olacaq.

Meydari İranın İslahat Cəbhəsi Partiyasının üzvüdür və islahatçıların üstünlük təşkil etdiyi 2000-2004-cü illərdə parlamentdə təmsil olunub. Mübahisə doğuran məqam ondan ibarətdir ki, o, 126 həmkarı ilə birlikdə 2002-ci ildə, ABŞ-ın Əfqanıstana müdaxiləsindən sonra Əli Xameneiyə ünvanlanmış və onu “zəhər qədəhini içməyə”, İran xalqının daxili islahat istəyini nəzərə almağa, Qərblə düşmənçilikdən əl çəkməyə çağıran məktubu imzalayıb, hətta iddialara görə, mətni özü hazırlayıb. Meydari sonradan bu işdə iştirakına görə peşmançılığını ifadə edib və parlament iki il əvvəl onu könülsüz şəkildə təsdiqləyib. Onun gələcəyi isə qeyri-müəyyəndir.

Ərağçinin sərtmövqeli tənqidçiləri onun indiki davranışını bəyənmirlər. Gecə aksiyaları ilə rejim üçün problem yaradan “Paydari” cinahını dəstəkləyən Raja News Ərağçini 2015-ci ildə Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planının əldə olunmasında və son Anlaşma Memorandumunda iştirakına görə hədəfə alıb. Bu cinah ABŞ-la danışıqlara qarşı çıxmağa davam edir. Khorasan isə onu neftin qiymətini aşağı salan diplomatiya yürütməkdə tənqid edib. “Paydari” deputatı Hüseynəli Hacı-Delicani daha da irəli gedərək Ərağçini “məqsədyönlü müsahibələri” vasitəsilə “Amerika üçün neftin qiymətini aşağı salmaqda” ittiham edib.

Rejimin təhlükəsizlik qurumları Meydariyə qarşı kin saxlasa da, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusuna (SEPAH) yaxın münasibəti olduğu bildirilən Ərağçiyə rəğbət bəsləyirlər. İcra komitəsinin mühafizəkar üzvü Əlirza Səlimi ona qarşı impiçment təşəbbüsünü əhəmiyyətsiz göstərməyə çalışıb. Onun sözlərinə görə, prosesə start verilməsi zamanı nəzərə alınacaq məqamlardan biri “hazırkı şəraitdə... bunun məqsədəuyğun olub-olmamasıdır”. Digər prinsipialist Məhəmməd Rəşidi həmkarının fikirlərini təkrarlayıb. Əhmədinejad administrasiyasında çalışmış Mənsur Həqiqətpur Gizli İmamdan sitat gətirərək deyib ki, “müharibənin ortasında atın yəhərini dəyişmirlər”. O bildirib: “Məncə, əmək nazirinə impiçment məqsədəuyğun deyil”. Təhlükəsizlik qurumlarına yaxın olan Khabar Online isə “Paydari”nin Ərağçinin BMT Baş Assambleyası üçün Nyu-Yorkda olarkən icazəsiz diplomatiya ilə məşğul olması barədə tənqidlərini rədd edib.

İndi diqqət yetiriləsi iki sual var: Meydari vəzifəsini qoruyacaqmı və rejim Ərağçini necə xilas edəcək? Prezident Məsud Pezeşkian güc mərkəzləri ilə işləməyi bacaran bir fiqurdur. O, deputatlarla görüşündə Meydarini dəstəkləyib. Əgər parlament Meydariyə impiçment məsələsini səsə qoysa, onun vəzifədən uzaqlaşdırılması üçün kifayət qədər səs toplanması mümkündür. Lakin parlamentin mühafizəkar rəhbərliyinin Ərağçinin xeyrinə səsləri səfərbər edəcəyi demək olar ki, qətidir. Onda sual belə olur: icra komitəsi ümumiyyətlə bu şəxslərdən hər hansı biri üzrə səsverməyə icazə verəcəkmi?

Meydari işi Pezeşkianın gücünün sınağıdır — o, artıq bir naziri, iqtisadiyyat naziri Əbdülnasir Hemmətini impiçment yolu ilə itirib. Bununla belə, müsbət tərəf də ola bilər: “Paydari” cinahının Ərağçiyə impiçment üçün səs toplamağa cəhd edib uğursuzluğa düçar olması bu cinahı nüfuzdan salar və Pezeşkiana, eləcə də digər nisbətən mötədillərə onların daxili ekstremizmini cilovlamağa imkan verər. Əgər sistem “Paydari”ni kənara itələyib hər iki şəxsi xilas etsə, bu, islahatçılarla hərbçilərin rejim ətrafında və yeni bir tarazlığa doğru birləşdiyinin sübutu olacaq.

Təxminən çərək əsr əvvəl Meydarinin Xameneiyə ünvanladığı “zəhər qədəhi” sözlərini heç kim unutmayıb. Əgər Mocteba Xameneinin rəsmən ali rəhbər olduğu şəraitdə Meydari vəzifəsini qoruyub saxlasa, bu, demək olar ki, qəti şəkildə göstərəcək ki, kölgədəki ali rəhbərin hələ son sözü yoxdur.