Pakistan-Suriya hərbi əlaqələri genişlənir: nəticələr nə ola bilər?

Müstəqil Livan xəbər portalı Al-Modon-un 10 oktyabr 2026-cı il tarixli məlumatına görə, Suriya prezidenti Əhməd əş-Şara (Ahmed al-Sharaa) Səudiyyə vəliəhd şahzadəsi Məhəmməd bin Salmandan Pakistanı Suriyaya silah tədarükünü sürətləndirməyə və Dəməşqə silahı birbaşa İslamabaddan almaq imkanı verməyə təşviq etməsini xahiş edib. Suriyalı analitiklər qeyd edirlər ki, Dəməşqdəki keçid hökuməti Pakistanı mühüm “suveren bufer” kimi görür. Tarixən asılı olduğu Rusiya istehsalı hərbi texnikadan və İranın yarımhərbi qüvvələrindən tədarükü kənara çəkən Suriya, bir tərəfdən Pakistanın yüksək modullu, aşağı xərc­li yerli silah sistemlərini əldə etməyi, digər tərəfdən isə Suriya ordusunu yenidən qurub modernləşdirərkən Qərb sanksiyalarından yayınmağı hədəfləyir.

Bu proses Suriyanın Pakistana artan marağından xəbər verən bir sıra yüksək səviyyəli təmaslardan sonra baş verib. 2026-cı il avqustun 19–20-də xarici işlər naziri Əsəd əş-Şeybani (Asaad al-Shaibani) müdafiə sahəsində əməkdaşlıq, təhlükəsizlik, ticarət və investisiya məsələlərini müzakirə etmək üçün İslamabada səfər edib — bu, 19 ildə Suriya xarici işlər nazirinin Pakistana ilk səfəri olub. Pakistan Suriyanın suverenliyinə, ərazi bütövlüyünə və Qolan təpələri ilə bağlı mövqeyinə dəstəyini bir daha təsdiqləyib.

Həmin səfər Səudiyyə Ərəbistanı, Pakistan və Türkiyənin Məkkə Birgə Müdafiə Sazişini imzalamasından az sonra baş tutub. Pakistan həmçinin İsrailin Suriyanın Əbu əd-Duhur hərbi aerodromuna endirdiyi hava zərbələrini pisləyib; İsrail bu zərbələrin mümkün Türkiyə hərbi yerləşdirilməsinin qarşısını almaq məqsədi daşıdığını bildirmişdi. Suriyanın rəsmi Suriya Ərəb Xəbər Agentliyi (SANA) Pakistanın bəyanatlarını geniş yayaraq, onun İsrail əleyhinə mövqeyini güclü geosiyasi sipər kimi təqdim edib.

Pakistan mətbuatı isə artıq Pakistan-Suriya əlaqələrini münaqişədən çıxmış ərəb ölkələrinə təlim, doktrina və təhlükəsizlik ixracında Pakistan ordusunun “institusional nüfuzunun” göstəricisi kimi təbliğ edir.

Pakistanın hərbi bazarlarını genişləndirmək istəyi də onun Suriyaya yönəlik fəallığını şərtləndirir. İslamabad JF-17 Thunder qırıcı platformaları və qabaqcıl elektronika kimi yerli aerokosmik və dronlara qarşı sistemlərini Qərb və ya Rusiyanın son istifadə məhdudiyyətlərindən asılı olmayan müdafiə şəbəkələri qurmaq istəyən ölkələr üçün ideal resurslar kimi təqdim edir. Pakistan Çinlə sıx müdafiə əlaqələri saxladığına və bəzi hallarda, şərti olaraq desək, Çinin proksisi kimi çıxış etdiyinə görə, onun Suriyaya hərbi tədarükü faktiki olaraq Çin bazarlarını da genişləndirə bilər.

Pakistanın özündə inflyasiya, iqtisadi dalğalanma və sərhədlərindəki təhlükəsizlik çağırışları fonunda Məkkə Paktına qoşulmağın, eləcə də Suriya kimi yerlərdə başqa xarici öhdəliklər götürməyin nə dərəcədə doğru olduğu müzakirə edilir.

Türkiyə bu dinamikada mühüm amil olaraq qalır. Ankaranın Suriyada strateji maraqları var və o, ölkənin yeni siyasi və təhlükəsizlik nizamına təsir göstərməyə çalışır. Türkiyənin Pakistanla daha sıx koordinasiyası Suriyaya hərbi imkanlarını bərpa etmək üçün alternativ kanal yarada bilər. Pakistanlı müdafiə analitikləri bu üçtərəfli mənzərəyə mövcud olduğunu düşündükləri “Hindistan-İsrail regional şəbəkəsini” dağıtmaq vasitəsi kimi baxırlar. Levantda konkret logistik dayaq nöqtəsi yaratmaqla İslamabad Hindistanın İsrail daxilində dərinləşən texnoloji və kəşfiyyat tərəfdaşlıqlarına birbaşa əks-çəki yaradır.

Suriyanı da əhatə edən Səudiyyə-Pakistan-Türkiyə münasibətləri Vaşinqtonun uzunmüddətli strateji hesablamalarını çətinləşdirə bilər. Əgər bu ölkələr Suriya ilə hərbi münasibətlərini dərinləşdirsələr, onların məcmu təsiri İsrailin hərəkət sərbəstliyini məhdudlaşdıra və ABŞ-ın regional siyasəti üçün yeni çağırışlar yarada bilər.

Əsas məsələ təkcə Suriyanın hərbi imkanlarını bərpa etmək səyləri deyil, Pakistanın bu prosesdə oynaya biləcəyi roldur. Bu yaranmaqda olan əlaqələrin daha koordinasiyalı təhlükəsizlik düzəninə çevrilib-çevrilməyəcəyi hələlik qeyri-müəyyən qalır. Buna baxmayaraq, Pakistanın Suriya ilə artan təmasları regional güc balansında potensial qıcıqlandırıcı amil kimi çıxış edir.