Vaşinqton Mərakeşin Atlantika strategiyasını dəstəkləməlidir

2026-cı il oktyabrın 30-da Rusiya Təhlükəsizlik Şurasında ABŞ-ın hazırladığı Qərbi Sahara üzrə qətnaməyə veto qoydu; sənəd islahat edilmiş BMT sülhməramlı missiyasının saxlanılmasını nəzərdə tuturdu, bir çox ölkə isə Rusiyanın alternativ təklifinə qarşı çıxdı. Nəticədə BMT-nin Qərbi Sahara üzrə 35 illik missiyası indi mərhələli şəkildə başa çatır. Bu mübahisənin bitməsi Soyuq Müharibə dövründən qalmış bir problemi aradan qaldırır, eyni zamanda mübahisəli bölgə üzərində Mərakeş suverenliyinə söykənən yeni inkişaf üçün yol açır. Mərakeş öz Atlantika sahilini Avropanı, Məğribi və dənizə çıxışı olmayan Sahel dövlətlərini birləşdirə biləcək limanlar, sənaye zonaları, enerji infrastrukturu və ticarət dəhlizləri şəbəkəsinə çevirir. Vaşinqton bu şəbəkəyə strateji infrastruktur kimi baxmalıdır.

İki gün əvvəl kral VI Məhəmməd iki liman - Nador West Med və Tanger Med üzrə işçi iclasa sədrlik etmişdi. Rabat açıqladı ki, Nador West Med-in ilk konteyner terminalı yaxın vaxtlarda açılacaq və Tanger Med 3-ün tikintisinə start veriləcək. Mərakeş bildirir ki, planlaşdırılan genişləndirmələr başa çatdıqdan sonra Tanger Med 20 milyonadək konteyner emal edə biləcək. Daha cənubda Mərakeş Qərbi Saharada Dəhlə Atlantik (Dakhla Atlantic) limanını inşa edir; BMT bu ərazini hələ də özünüidarəetməyən ərazi kimi siyahıya salır. Onilliyin sonlarına doğru istismara veriləcək liman ağır sənayeyə və dənizə çıxışı olmayan Sahel dövlətləri ilə ticarətə xidmət edəcək.

Bunlar ayrı-ayrı kommersiya layihələri deyil. 2022-ci ildə başladılan Mərakeşin Atlantika Afrika Dövlətləri Prosesi (Atlantic African States Process) artıq dəniz təhlükəsizliyini, bağlantıları, enerjini və mavi iqtisadiyyatı əhatə edir. 2026-cı ilin iyulunda Mərakeş Kotonuda prosesin yeddinci nazirlər iclasına həmsədrlik etdi. Rabat həmçinin Mali, Niger, Burkina Faso və Çada Atlantika infrastrukturuna çıxış təklif edib ki, bu dənizə çıxışı olmayan Sahel iqtisadiyyatları qlobal bazarlarla əlaqələndirilsin.

Bu strategiya ABŞ-ın maraqları ilə kəsişir. İyulun 13-də Mərakeş Kral Silahlı Qüvvələri və ABŞ Afrika Komandanlığı 2030-cu ilədək Tan-Tanda Afrika Çoxşaxəli Təlim və Eksperiment Mərkəzinin yaradılması barədə memorandum imzaladı. Avqustda Amerika və Mərakeş qüvvələri hələ də inkişaf mərhələsində olan mərkəzdən uzaqmənzilli dəqiq zərbə imkanlarının döyüş atışları ilə nümayişi üçün istifadə etdilər. Oktyabrda Mərakeş 45-dən çox ölkənin iştirakı gözlənilən “African Lion 2027” təliminin planlaşdırılması prosesinə ev sahibliyi etdi.

Avropa da Mərakeşi öz cənub təhlükəsizlik arxitekturasına daha çox cəlb edir. Yanvarda Avropa İttifaqı və Mərakeş strateji tərəfdaşlığı bir daha təsdiqlədi, Atlantika Afrika Dövlətləri təşəbbüsünü və Saheldə sabitliyi müzakirə etdi. Oktyabrda NATO-nun cənub qonşuluğu üzrə xüsusi nümayəndəsi terrorizm, dəniz təhlükəsizliyi və Sahel mövzularını müzakirə etmək üçün Rabata səfər etdi. İspaniyanın burada xüsusi marağı var: Mərakeş limanları Cəbəllütariq boğazının o tayında və Atlantika Afrikasını Avropa ilə birləşdirən dəniz yolları boyunca yerləşir. Buna görə Madrid üçün Mərakeşin limanları genişləndirməsi ticarət, miqrasiyanın idarə olunması, enerji təhlükəsizliyi, dəniz nəzarəti və Sahelə çıxış baxımından nəticələr doğurur.

Bununla belə, Mərakeş Vaşinqtonun rəqiblərini kənarda saxlamır. Çin Tanjer ətrafında artan kommersiya mövcudluğu yaradıb və onun Ticarət Nazirliyi Tanger Med yaxınlığındakı VI Məhəmməd Tanjer Texnologiya Şəhərciyini (Mohammed VI Tangier Tech City) ikitərəfli sənaye layihəsi kimi təqdim edir. 2026-cı ilin yanvarında Çinin səfiri Tangier Tech və Tanger Med-ə səfər edərək təchizat zəncirləri üzrə daha sıx əməkdaşlığı təşviq etdi. Martda Çin hökumətinin hesabatında bildirilirdi ki, Tangier Tech 42 şirkətlə, onlardan 34-ü Çin şirkəti olmaqla, təxminən 3,5 milyard dollarlıq planlaşdırılan investisiyanı əhatə edən sazişlər bağlayıb.

Bu, Çinin hərbi çıxış əldə etməsi demək deyil. İctimaiyyətə açıq sazişlər sənaye investisiyası, istehsal və ticarətə fokuslandığını göstərir və Çin hərbi-dəniz dayaq məntəqəsinin formalaşmasına işarə etmir. Oktyabrda Mərakeş Tanger Med 3-dəki yeni konteyner terminalı üzrə konsessioner kimi Danimarka rəhbərliyində olan Maersk-APM operatorunu seçdi. Eyni zamanda, Mərakeş ABŞ-la hərbi qarşılıqlı fəaliyyət uyğunluğunu genişləndirir.

Rusiya isə başqa bir çağırışdır. Moskva Mali, Niger və Burkina Faso ilə hərbi əlaqələrini gücləndirir. Rusiyanın oktyabrın 30-da Qərbi Sahara üzrə veto qoyması həm də göstərdi ki, Moskva Mərakeşin xarici siyasəti üçün mərkəzi əhəmiyyətli məsələdə Vaşinqtona meydan oxuya bilər. Bu səbəbdən Mərakeş Qərb təsirinin zəiflədiyi Sahelə çıxış üçün daha da dəyərli körpüyə çevrilə bilər.

Strateji sual Mərakeşin mütləq bir düşərgə seçməli olub-olmaması deyil. Rabat Çin investisiyasını alqışlasa da, müdafiə əməkdaşlığını ABŞ üzərində qurur və Avropa ilə sıx əlaqələri qoruyur. Vaşinqton iqtisadi eksklüzivlik tələb etməməlidir; əvəzində kritik infrastruktur üzrə kommersiya asılılığının strateji təsir vasitəsinə çevrilməməsini təmin etməlidir.