İordaniya İrana və “Müsəlman Qardaşlar”a qarşı mübarizə aparır, Vaşinqton buna diqqət yetirməlidir

2026-cı il noyabrın 2-də kral II Abdullah İordaniya parlamentini açdı. Bu, Kərək qubernatorluğunun Hamud kəndində Müqəddəs Georgi Yunan Pravoslav Kilsəsində keçirilən dəfn mərasimində silahlıların doqquz nəfəri öldürməsi və 34 nəfəri yaralamasından on gün sonra baş verdi. Kral qatilləri “xəvaric” adlandırdı, yəni özünü dindən kənara qoyanlara verilən qədim adla, və deputatlara dedi ki, onların İordaniyada yeri yoxdur: “Nə indi, nə də heç vaxt”. O vaxtdan bəri üç şübhəli terrorçuluqda ittiham olunub.

Bu, krallıq üçün ağır keçən ilin yekunu idi. 2025-ci ildən bəri heç bir ərəb dövləti Levantda Amerika maraqlarına təhdid yaradan iki qüvvəyə – İran İslam Respublikası və “Müsəlman Qardaşlar”a qarşı bu qədər addım atmayıb. Vaşinqton bunu əsasən büdcə ayırmaları ilə bağlı qanun layihələrində nəzərə alıb. Bunu strategiyasında da nəzərə almalıdır.

Müharibə fevralın 28-də başlayandan bəri İran İordaniyaya düşmən kimi yanaşıb. Təkcə ilk beş həftədə krallıq daxilindəki hədəflərə 161 raket və 120 dron buraxıb. İordaniyanın hava qüvvələri və hava hücumundan müdafiə sistemi 281 hədəfdən 261-ni vurub. İyulun 9-u ilə iyulun 25-i arasında daha 70 ballistik raket və 25 dron vurulub. Sentyabrın 9-da isə 20-dən 18-i ələ keçirilib. İordaniyada təxminən 4.000 amerikalı hərbçi yerləşir və İranın atəşi onların da üzərinə düşüb. İyulda Müvəffəq Salti Hərbi Hava Bazasına İran zərbələri nəticəsində üç ABŞ əsgəri həlak olub. Sentyabrda həmin bazaya endirilən daha bir zərbə bir A-10-a və təxminən səkkiz F-15-ə ziyan vurub. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) cavabı ultimatum oldu: amerikalıları qovun, yoxsa “əzici cavab”la üzləşəcəksiniz. Amerikalılar hələ də oradadır.

Məsələnin miqyasını coğrafiya izah edir. İordaniyanın şərq səhrası İraqla həmsərhəddir; Konrad Adenauer Fondunun (Konrad Adenauer Stiftung) oktyabr araşdırmasında deyilir ki, Cəzirə və Badiya boyunca qaçaqmalçılıq marşrutlarına İranla müttəfiq milislər nəzarət edir. Suriya ilə şimal sərhədi illər boyu kaptaqon və silahın cənuba daşınması üçün əsas qapı olub. Qərb sərhədi isə İsrail və Qərb sahili boyunca uzanır. Büdrəyən bir İordaniya Tehrana Bağdaddan İordan çayınadək bir dəhliz açardı.

İranın İordaniyaya dair planları müharibədən əvvələ gedib çıxır. “Reuters”in məlumatına görə, 2024-cü ilin martında İordaniya təhlükəsizlik qüvvələri HƏMAS-ın hərbi qanadı ilə bağlı olan və Suriyada İranın dəstəklədiyi milislərdən silah almış “Müsəlman Qardaşlar” hüceyrəsinin üzvlərini saxlayıb. Hədəf monarxiyanın özü idi. Vaşinqtonun gözdən qaçırdığı məqam da elə budur. İordaniyada Tehran və “Müsəlman Qardaşlar” iki ayrı dosye deyil. Onlar birdir.

2025-ci il aprelin 15-də İordaniya Livanda hazırlanmış və maliyyələşdirilmiş, raket və dron istehsalı üçün zavod qurmuş 16 “Müsəlman Qardaşlar” üzvünün saxlanıldığını açıqladı. Raketlərdən biri buraxılışa hazır idi. Səkkiz gün sonra hökumət hərəkatı qadağan etdi, ofislərini və aktivlərini müsadirə etdi.

Sonra pulun izi ilə getdi. 2025-ci ilin iyulunda araşdırmaçılar bildirdi ki, “Müsəlman Qardaşlar” 30 milyon dinardan – təxminən 42 milyon dollardan çox vəsait toplayıb, bunun böyük hissəsi Qəzza üçün yığılan ianələr idi. Bu məbləğin cəmi təxminən 1 faizi İordaniyanın rəsmi yardım kanallarına çatıb. Prokurorların dediyinə görə, qalan vəsait siyasətçilərə, seçki kampaniyalarına və xaricdə əmlaka xərclənib. Oktyabrın 25-də İordaniya məhkəməsi “Müsəlman Qardaşlar”ın yeddi rəhbərini, o cümlədən keçmiş baş nəzarətçi Murad əl-Ədaylehi məhkum etdi. Onlardan beşi, o cümlədən maliyyə üzrə rəhbər Əhməd əz-Zərqan üç il cəza aldı.

Vaşinqton Ammanın ardınca getdi, tərsi olmadı. 2026-cı il yanvarın 13-də ABŞ Maliyyə Nazirliyi İordaniya “Müsəlman Qardaşlar”ını HƏMAS-a maddi dəstəyinə görə Xüsusi Qeyd Olunmuş Qlobal Terrorçu (Specially Designated Global Terrorist) elan etdi və İordaniyanın artıq qaldırdığı raket, partlayıcı və dron işlərinə istinad etdi.

İş yarımçıqdır. “Müsəlman Qardaşlar”ın siyasi qanadı olan İslam Fəaliyyət Cəbhəsi 2024-cü ildə 138 yerdən 31-ni qazandı. Seçki komissiyası dini partiyalara qadağanı pozan adı dəyişməyi tələb edəndən sonra bu struktur seçkilərdən sonra Ümmət Partiyası kimi fəaliyyətini davam etdirdi və sentyabrda uzun illər “Müsəlman Qardaşlar”ın sözçüsü olmuş Muaz əl-Xavaldeni lider seçdi. Hərəkatla əlaqəli xeyriyyə təşkilatları hələ də işləyir.

Konqres səxavətli davranıb. 2022-ci il anlaşma memorandumu Vaşinqtonu 2029-cu ilədək ildə 1,45 milyard dollar ayrılmasına çalışmağa öhdəlikləndirir. Konqres 2026-cı maliyyə ili üçün rekord həcmdə – 2,1 milyard dollar ayırdı, Nümayəndələr Palatasının qəbul etdiyi 2027-ci il qanun layihəsi də eyni məbləği nəzərdə tutur. Konqresmen Thomas Massie (R-KY) iyulda İordaniyaya yardımı tamamilə kəsməyi təklif edəndə Palata onu 421 səsə qarşı altı səslə rədd etdi.

Pul strategiya deyil. ABŞ Maliyyə Nazirliyi “Müsəlman Qardaşlar”ı təşkilat kimi siyahıya saldı, amma onun pul axınını təmin edən şəxsləri və xeyriyyə qurumlarını yox. Nümayəndələr Palatasının müdafiə qanun layihəsində İordaniya silahlı qüvvələri üçün nəzərdə tutulan 500 milyon dollar hələ qanuna çevrilməyib. Qətər uran və Hörmüz boğazı ətrafında qurulan ABŞ-İran sazişinə vasitəçilik edərkən, yüzlərlə İran raketi və dronunu öz üzərinə alan ölkənin danışıqlar masasında yeri yoxdur.

Ardınca üç addım gəlməlidir. Birincisi, Konqres 2027-ci il rəqəmlərini qanuniləşdirməlidir, o cümlədən İordaniya silahlı qüvvələri üçün 500 milyon dollara qədər və sərhəd təhlükəsizliyi üçün 150 milyon dollardan az olmayan vəsait. Administrasiya mərkəzində hava və raketdən müdafiə dayanan yeni memorandum üzrə danışıqlara başlamalıdır. İordaniyanın ələkeçirmə vasitələri bu il Amerika hərbçilərini qorudu. Onlardan daha çoxunun maliyyələşdirilməsi xeyriyyəçilik deyil.

İkincisi, ABŞ Maliyyə Nazirliyi yanvarda başladığı işi tamamlamalıdır. İordaniya prokurorlarının artıq məhkəməyə təqdim etdiyi sübutlardan istifadə etməklə, İordaniya “Müsəlman Qardaşlar”ının maliyyəçilərini və pərdəxarxası xeyriyyə qurumlarını adbaad göstərməli, ABŞ-ın əl çatan yurisdiksiyasında olan aktivlərini dondurmalıdır.

Üçüncüsü, Tehranla istənilən saziş İordaniyaya hücumların dayandırılmasını, eləcə də İran və onun milisləri tərəfindən krallığın sərhədləri boyunca silah qaçaqmalçılığına son qoyulmasını tələb etməlidir. Vaşinqton həmçinin İraq, İordaniya və Suriyanın avqustda başladığı sərhəd koordinasiyasını krallığın təkbaşına ala bilmədiyi kəşfiyyat və müşahidə imkanları ilə dəstəkləməlidir. Körfəzi sakitləşdirib İordaniyanı açıqda qoyan saziş müharibəni sadəcə başqa yerə ötürmüş olar.

İordaniya İran raketlərini vurub, “Müsəlman Qardaşlar”ın maliyyəçilərini həbsə atıb və atəş altında Amerika hərbçilərini öz torpağında saxlayıb. Yanvarda bu yazının müəllifi Yaxın Şərq Forumu (MEF) nümayəndə heyətinə başçılıq edərək Ammana gedəcək. İordaniya öz işini görüb. Vaşinqton da öz işini görməlidir.