ABŞ iranlılara vizasız giriş verən ölkələrə qarşı sərt tədbirlər görməlidir

İran rəsmiləri intiqam istəklərini heç vaxt gizlətməyiblər. Prezident Donald Trampın ilk prezidentlik müddətinin son həftələrində “Qüds” qüvvələrinin rəhbəri Qasım Süleymanini öldürməsindən sonra İran hakimiyyəti Trampı, dövlət katibi Mayk Pompeonu və onun İran komandasında yer alan digər yüksək vəzifəli şəxsləri hədələyərək intiqam alınacağını bildirib.

2026-cı il fevralın 28-də ali rəhbər Əli Xameneiyə qarşı “başkəsən” zərbələrdən sonra İran hakimiyyəti qisas alacağına and içdi. Tramp ailəsinin hər bir üzvü, hətta nəvələri də xəbərdar olmalıdır.

İran rejimi, əgər yaşamasına imkan verilsə, vaxtını gözləyəcək. O, gələn ay keçiriləcək aralıq seçkilərdən sonranı və ya növbəti administrasiyanı gözləyə bilər. Amerikalılar hazır olmalıdır.

İran rejimi mütləq Amerika liderlərinin xaricə səfərini gözləməyə bilər; o, ABŞ ərazisində fəaliyyət göstərmək imkanı olduğunu göstərib. 2003-cü ildə ayıq-sayıq bir barmen ABŞ Ordusunun Ehtiyat Qüvvələrində olarkən logistika barədə şübhəli suallar verən iranlı mühacirlə bağlı FBI-a məlumat verib. FBI araşdırma aparıb və onun İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunda (SEPAH) xidmət etdiyini müəyyənləşdirib, amma mənbə və metodları ifşa etməmək üçün hökumət onu immiqrasiya sənədlərində yalan məlumat verməkdə ittiham edib.

2011-ci ildə Texasdan olan iranlı-amerikalı işlənmiş avtomobil satıcısı Manssor Arbabsiar, əmisi oğlu Qolam Şakuri İranda “Qüds” qüvvələrinin zabiti olduğu halda, Səudiyyə Ərəbistanının ABŞ-dakı səfiri Adil əl-Cübeyri öldürmək üçün Meksika kartelindən muzdlu qatil tutmağa cəhd edib. Qatil Narkotiklərlə Mübarizə İdarəsinin məlumatçısı idi və buna görə FBI Arbabsiarı planı həyata keçirməyə çatmamış həbs edib.

2021-ci ildə İran kəşfiyyatı iranlı-amerikalı jurnalist Məsih Əlinejadı qaçıraraq Venesuelaya aparmağa çalışıb. Həmin vaxt Venesuela İran tərəfdarı prezident Nicolás Maduro-nun nəzarəti altında idi. Növbəti il İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu Əlinejadı öldürmək üçün Azərbaycan mafiyasından muzdlu qatillər tutub. 2024-cü il iyulun 12-də FBI İnqilab Keşikçilərinin Trampı, prezident Co Baydeni və ya BMT-də keçmiş səfir Nikki Heylini öldürmək üçün muzdlu qatillər tutmağı tapşırdığı pakistanlı Asif Merchant-i həbs edib.

İran rejimi niyyətini dəfələrlə nümayiş etdirsə də, ABŞ-ın bir çox müttəfiqi İran kəşfiyyatının və “Qüds” qüvvələri əməliyyatçılarının Birləşmiş Ştatların sahillərinə yaxın ərazilərə sızmasını asanlaşdırır. Haiti və Surinam İran pasportu daşıyanlara 90 gün vizasız giriş verir. Karibdə ada dövləti olan Dominika iranlılara vizasız üç həftəlik qalma imkanı yaradır. Sakit okeanda Mikroneziya iranlılara 30 günlük vizasız giriş verir, Palau isə iranlılara gəlişdə pulsuz viza təqdim edir.

Bu ölkələr iranlıların gəlişini sürətləndirən yeganə dövlətlər olmasa da, onların siyasəti ya coğrafi yaxınlığa, ya da ABŞ-ın onlarla özünün güzəştli münasibətlərinə görə Birləşmiş Ştatları risk altına salır. Zəif tələbat üzündən Surinamın paytaxtı Paramaribo ilə ABŞ arasında birbaşa kommersiya reysləri nadirdir, amma Paramaribo ilə Nyu-Yorkdakı JFK International Airport arasında Trinidad üzərindən həftədə təxminən 28 Caribbean Airlines reysi, Panama üzərindən isə daha 19 Copa reysi var. İranlılar Surinama daxil ola bilirlərsə və ola bilirlər, asanlıqla, onlar üçün pasportu dəyişib Birləşmiş Ştatlara sızmaq çətin deyil. Bu arada, Dominika ilə həm Mayami, həm də Nyuark arasında həftədə 10 American Airlines və ya United Airlines reysi var, ABŞ-a məxsus Virgin Islands və ya Puerto Rico-ya isə daha 8 reys həyata keçirilir. Haitidən olan reyslər Immigration and Customs Enforcement-in daha çox diqqətini çəkir, amma Cap-Haïtien-dən Mayami, Fort Lauderdale, Nyuark və ya Bostona yenə də 20 reys var.

Mikroneziya və Palau daha uzaqdadır, amma iranlıları vizasız qəbul etməyə hazır olmaları ABŞ ilə münasibətlərinə görə daha təhlükəlidir. Hər ikisi ABŞ ilə “free association”da olan suveren dövlətlərdir. Vaşinqton onların müdafiəsini təmin edir və digər orduların ora daxil olmasının qarşısını alır. Əvəzində ABŞ yardım göstərir və onların vətəndaşlarının ABŞ-da vizasız yaşayıb işləməsinə imkan verir. Kiçik Sakit okean adalarından keçən adadan-adaya reyslərdə pasport yoxlamaları aparılsa da, Mikroneziya və ya Palaudan Quam və ya Havaya daxil olmaq Kanada-ABŞ sərhədini keçməkdən elə də fərqlənmir.

Türkiyə və Qətər də problemli ölkələrdir. Türkiyə iranlılara vizasız giriş imkanı verir, Qətər isə gəlişdə viza təqdim edir. Hər iki ölkənin aviaşirkətləri birbaşa reyslərlə ABŞ-ın onlarla şəhərinə uçur, bu da İran sızma agentləri üçün asan marşrut yaradır.

Əlbəttə, İran pasportu daşıyan hər kəs rejim agenti deyil, amma Dövlət Departamentinin iranlıların bu qədər az nəzarətlə bu qədər yaxınlaşmasına imkan verməsi problemi qabardır. 2025-ci maliyyə ilində ABŞ Haitiyə 337 milyon dollar ayırıb, hərçənd bu məbləğ cari ildə indiyədək 80% azaldılıb. Surinam və Dominika Caribbean Basin Security Initiative xətti ilə vəsait alır. 2024-cü ilin martında Bayden administrasiyası 20 illik Compact amendment-i imzalayaraq ABŞ-ın 2047-ci ilədək Mikroneziyaya 3,3 milyard dollar, Palauya isə 889 milyon dollar verməsinə öhdəlik götürüb.

ABŞ ölkələri iranlıların girişini qadağan etməyə məcbur etməməlidir, amma Konqres Dövlət Departamentinə tapşırmalıdır ki, yardımın verilməsi ölkələrin iranlılardan vizaya əvvəlcədən müraciət etməyi tələb etməsindən asılı olsun. Eyni qaydada, Tramp administrasiyası yola düşmə ölkələri iranlılardan əvvəlcədən viza almağı tələb etmirsə, heç bir aviaşirkətin ABŞ-a birbaşa uçmasına icazə verməməlidir. Bu, sadəcə sağlam məntiqdir.