Türkiyənin təhdidləri və Fransanın Great Sea Interconnector-a cəlb olunması təhlükəli presedent yaradır
Ankara öz maraqlarına zidd saydığı və “Mavi Vətən” doktrinasına uyğun gəlməyən fəaliyyətlərə etiraz edir.
Christos Konstantinidis jurnalist, Geopolitico.gr saytının baş redaktoru, PontosVoice.com saytının həmsahibi və Beynəlxalq Strategiya İnstitutunun (International Institute of Strategy) üzvüdür.

Avropa İttifaqının maliyyələşdirdiyi, Yunanıstanla Kipri birləşdirən elektrik bağlantısı layihəsi olan Great Sea Interconnector diplomatik trillerə çevrilib. Qarşıdurma 2024-cü ilin iyulunda, İtaliyanın Ievoli Relume tədqiqat gəmisi Kasosun cənubunda dəniz dibi üzrə ölçmələr apararkən başlayıb. Ankara beş hərbi gəmi göndərib və Türkiyənin Liviya ilə bağladığı qanunsuz dəniz sazişini icra etdirmək cəhdi ilə Yunanıstanın yurisdiksiyasına etiraz edib. Afina planlaşdırılan işlərin tamamlandığını bildirib, Ankara isə ölçmələrin onunla koordinasiya olunaraq aparıldığını iddia edib.
Bu reaksiyalar hökumətə təzyiqi artırdı. Hətta Yunanıstanın baş naziri Kiriakos Mitsotakisin keçmiş müşaviri iki il sonra etiraf edib ki, suveren hüquqların həyata keçirilməsi ilə bağlı mənfi presedent yaranıb. Layihə 2025-ci ildə maliyyə, tənzimləmə və geosiyasi səbəblərlə izah edilən gecikmələrlə üzləşib, ancaq bütün bunların fonunda Türkiyənin yaratdığı çağırış dayanıb.
Yunanıstan Ankaranın yaratdığı maneələri aşmaq üçün Fransanı prosesə cəlb etməklə irəliləməyə qərar verib. Beləliklə, 2026-cı il avqustun 5-də Fransanın Meridiam şirkəti Yunanıstanın Independent Power Transmission Operator qurumundan Great Sea Interconnector-da 66 faizlik payı almağa razılaşıb və Türkiyə buna cavab olaraq hərbi münaqişə ilə hədələyib. Noyabrın 6-da Yunanıstan Fransanın Abeille Marengo gəmisinin yeni ölçmələr aparacağını bildirən naviqasiya teleksi (NAVTEX) yayıb.
Bununla belə, noyabrın 5-də, gəminin yola düşməsinə beş gün qalmış Fransa Türkiyəyə planlaşdırılan işlər barədə məlumat verən şifahi nota göndərib. Ankara isə icazə verdiyini iddia edərək özünü ölçmələrin təsdiqi üzrə səlahiyyətli tərəf kimi təqdim etməyə çalışıb. Afina bu iddianı rədd edərək icazə vermək səlahiyyətinin yalnız Yunanıstan və Kiprə məxsus olduğunu vurğulayıb və “bildiriş” anlayışının “icazə”dən fərqli məna daşıdığını bildirib.
“Türkiyə dolayı vasitələrlə hüquqi baxımdan batil olan Türkiyə-Liviya memorandumunun bir növ legitimləşdirilməsinə və beynəlxalq səviyyədə tanınmasına nail olmağa çalışır. İndi də Fransanın təşəbbüsündən istifadə edərək qarşısıalınmaz faktlar yaratmağa cəhd edəcək”, — deyə 2015-2020-ci illərdə Yunanıstan Respublikasının prezidenti olmuş Prokopis Pavlopulos xəbərdarlıq edib.
Təqaüddə olan səfir Dimitris Karaitidisə görə, bu yazışmanın “icazə tələbi” deyil, “bildiriş” kimi təqdim edilməsi “çaşdırıcıdır”. “Türkiyə bunu qəsdən tətbiq etməyə çalışdığı qanunsuz hüquqların dolayı tanınması kimi şərh edir”, — deyə Yunanıstanın baş naziri Costas Simitisin keçmiş müşaviri olmuş Karaitidis bildirib.
Avropa hüququ üzrə mütəxəssis Giorgos Anthrakefs Afina və Parisi hüququ təhrif etməkdə ittiham edib. “1982-ci il BMT-nin Dəniz Hüququ Konvensiyasının 79-cu maddəsi sualtı kabellərin çəkilməsini tənzimləyən müddəaları müəyyən edir. Bu maddə hansısa ölkəyə hər hansı formada bildiriş verilməsini tələb etmir. Yunanıstan və Fransa bu müddəanı pozdu, təhrif etdi və dəyişdirdi, beləliklə, digər ölkələrə də onun praktikada tətbiqini pozmağa, təhrif etməyə və dəyişdirməyə imkan verə biləcək təhlükəli presedent yaratdı”, — deyə o bildirib.
Türkiyə Dəniz Qüvvələrinin komandanının açıqlamaları yunan analitikləri və siyasətçiləri arasında narahatlığı təsdiqləyir. Admiral Ercüment Tatlıoğlu Türkiyənin strateji mövqelərini ortaya qoyur və Ankaranın Şərqi Aralıq dənizində öz maraqlarını pozduğunu, eləcə də Ərdoğan hökumətinin elan etdiyi, revizionist doktrina sayılan “Mavi Vətən”ə zidd olduğunu düşündüyü fəaliyyətlərə etirazını ifadə edir.
“Mahiyyət etibarilə Ankara öz suveren hüquqlarının məhz bu yolla tanınmasını istəyir. Great Sea Interconnector-la bağlı baş verənlərdən sonra biz Egey dənizində onun razılığı olmadan heç nə edə bilməyəcəyik. O, NAVTEX bildirişləri yaymaq, bunları öz dosyesinə əlavə etmək və məsələ beynəlxalq məhkəməyə çıxarsa, onlara istinad etmək istəyir”, — deyə Yunanıstan Milli Kəşfiyyat Xidmətinin keçmiş əməkdaşı Savvas Kalenteridis bildirib. İndiyədək Türkiyə buna on halda nail olub və ən son hal Kobi Ruegg tədqiqat gəmisi ilə bağlıdır: almanlar onun yerləşdirilməsi üçün Türkiyənin razılığını istəyiblər.
Beləliklə, bu, təkcə Yunanıstan və Kiprə deyil, daha geniş miqyasda təhlükəli presedent yaradır. Yunanıstan Fransa vasitəsilə belə bildirişlər verməyə başlayanda, Dəniz Hüququnda nəzərdə tutulmayan və eyni zamanda Avropa hüququnun bir hissəsi olan həmin hüquqi çərçivədə yer almayan bir praktika meydana çıxır. Müəyyən mənada, Türkiyənin dəniz iddiaları qəribə və qanunsuz olsa da, Yunanıstanın və daha geniş mənada Avropanın geri çəkilən mövqeyi bu iddiaların reallığa “doldurulması” riskini yaradır.
Yaxın Şərq Forumunun təhlillərini e-poçtla alın: bülletenə abunə olun (ingilis dilində)