Ron Aradın taleyinin cavabı Nəbi Çitdədir
Üç qəti addım 1988-ci ildən bəri Arad ailəsini izləyən sükutu sona çatdıra bilər.

Arxeoloqlar bu yaxınlarda 1948-ci ildəki Lamed Heh döyüşü ilə bağlı yeni ipuclarını döyüşçülərin həlak olduğu Yəhudeya təpəsinin məhz özünə qayıdaraq üzə çıxardıqları kimi, İsrail hakimiyyəti də həlak olmuş pilot Ron Aradla bağlı uzaq fərziyyələri bir kənara qoymalı və 40 il əvvəl onun yoxa çıxdığı Livan kəndinə yenidən diqqəti yönəltməlidir. 1986-cı il oktyabrın 16-da Mustafa Diraninin “Əməl” silahlıları təyyarəsindən katapultla tullandıqdan sonra Aradı əsir götürüblər. Məktublar və fotoşəkillər onun 1987-ci il boyunca sağ qaldığını təsdiqləyib, İsrail isə ondan son dəfə 1988-ci ilin mayında xəbər alıb. Nəhayət, 1994-cü ildə İsrail komandosları Mustafa Diranini ələ keçirib və dindirmə zamanı o, adamlarının Aradı Nəbi Çitdə bir evdə saxladıqlarını təsdiqləyib.
Onun sözlərinə görə, bir gecə mühafizəçilər yaxınlıqdakı döyüşlərdən qaçıb, qayıdanda isə otağı boş tapıblar. Təsdiqlənməmiş məlumatlar yayılıb ki, İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) əməkdaşları onu Tehrana aparıblar və bu, israilliləri onilliklər boyu çaşdırıb. Lakin müstəqil hesabatlar, o cümlədən 2004-cü ildə İranla “Hizbullah”ın birgə araşdırması, 2006-cı ildə ŞABAK-ın keçmiş direktoru Yuval Diskinin rəhbərliyi ilə aparılmış araşdırma və ehtiyatda olan polkovnik-leytenant Avi Kalonun 2016-cı ildəki kəşfiyyat hesabatı Aradın 1988-ci ildə Nəbi Çitdə öldüyü və yaxınlıqda bir qəbirdə dəfn olunduğu nəticəsinə gəliblər.
Buna baxmayaraq, MOSSAD agentləri 2006-cı ildə İstanbulda iranlı general Əli Rza Əsgərini, 2021-ci ildə isə Dəməşqdə Abdulla Saberini qaçırdılar, lakin hər iki əməliyyatdan konkret kəşfiyyat məlumatı əldə edilmədi. Saberi əməliyyatının nəticə verməməsindən sonra MOSSAD-ın direktoru David Barnea faktiki olaraq “hər şeyə sıfırdan başlamaq” barədə göstəriş verdi. 2025-ci ilin dekabrında istefada olan livanlı zabit Əhməd Şükr — Həsənin qardaşı — yoxa çıxdı və dəlillər Qüdsün bu işə qarışdığını, Aradın izinə düşdüklərini göstərir. 2026-cı ilin martında İsrail qüvvələri Nəbi Çit qəbiristanlığında bir qəbri qazdı, amma nəticə əldə olunmadı. Daha sonra, 2026-cı il noyabrın 15-də “New York Times”ın dərc etdiyi yazıda iddia edilirdi ki, Aradı əsir götürənlər onu heç vaxt İrana göndərməyiblər. Əvəzində, ya həmin gecə Həsən Şükrün döyüşdə həlak olmasının qisasını almaq üçün onu öldürüblər, ya da qaçmaq cəhdi zamanı güllələyiblər.
Bütün bu hadisələrdən, uğursuzluqlardan və qətllərdən sonra üç qəti tədbir 1988-ci ildən bəri Arad ailəsini izləyən sükutu bitirmək potensialına malikdir.
Birincisi, Qüds İsrail Müdafiə Ordusunun Dərinlik Korpusuna İsrailin ən mürəkkəb və iddialı gizli, bir neçə xüsusi təyinatlı bölmənin iştirak etdiyi reydlərindən birini icra etməyi tapşırmalıdır. Hələ heç bir hərbçi yerə enməmiş hərbi kəşfiyyat analitikləri 1980-ci illərə aid məxfiliyi götürülmüş ABŞ və Fransa peyk görüntülərini, Livanın mülkiyyət xəritələrini, eləcə də neytral əlaqələr vasitəsilə “Əməl” dövründən sağ qalmış sakinlərlə müsahibələri bir araya gətirib ümumiləşdirməli olacaqlar. Konkret bir yeri müəyyənləşdirmək üçün 1988-ci il Bəqaa dəfn modellərindən istifadə ediləcək. “Maqlan” və “Eqoz” Baalbek şossesini və Suriya yolunu bağlayacaq; “Şaldaq” və “669” hava dəhlizini təmin edəcək; “Sayeret Matkal” isə “Yahalom”la birlikdə əl radarlarından istifadə etməklə axtarış aparacaq, dan yeri sökülməmiş əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş bir neçə hədəf anomaliyanı qazacaq və “Hizbullah”ın, eləcə də bu əməliyyata qarşı mümkün diplomatik təzyiqin qabağını alacaq.
İkincisi, yəhudi dövləti Edmond de Rothschild Group kimi Avropa maliyyə institutlarından biri vasitəsilə “Şükr nəslinə qalıq həvəsləndirmə protokolu”nu işə salmalıdır. Yaxın Şərq klan siyasətində birbaşa maliyyə marağı həmişə Tehrana və ya Beyruta hər hansı ideoloji sədaqətdən üstün olur. Şükr klanının sağ olan hər bir yetkin üzvü Aradın qalıqlarının yoxlanıla bilən koordinatlarını təqdim edərsə, 2 milyon dollar ödəniş alacaq — bu vəsaiti “Born to Freedom Foundation” nümunəsində qurulmuş, özəl qurum kimi təqdim olunan humanitar trest maliyyələşdirəcək, trest isə gizli İsrail dövlət köçürmələrini özəl diaspor xeyriyyəçiliyi ilə birləşdirəcək və bankların komplayens tələblərinin vəsaiti saxlamasının qarşısını almaq üçün müttəfiq kəşfiyyat zəmanəti ilə sığortalanacaq — məbləğ isə DNT testi başa çatanadək dondurulmuş eskrou hesabında saxlanılacaq.
İsrail heç bir siyasi əfv verməməli və məhbus-məhbus mübadiləsinə getməməli, qalıqların yerinə dair biliyi danışıqlar üçün dövlət aktivi kimi yox, özəl maliyyə aktivi kimi dəyərləndirməlidir. Məhdud və inkar edilə bilən təklif kimi bu yanaşma “Hizbullah” vetosunu neytrallaşdıracaq və klanın kollektiv cəzalandırılma qorxusunu aradan qaldıracaq. Bundan əlavə, öz içində sabit müsəlman icmalarına malik etibarlı Qərb tərəfdaşları, əməkdaşlar bunu istəsələr, Qüds hər hansı ictimai açıqlama verməzdən əvvəl bu şəxslərə və onların ailələrinə qorunan qaydada köçürülmə və yeni hüquqi kimliklərin verilməsində İsrailə kömək göstərə bilərlər.
Nəhayət, İsrail ordusu, AMAN və MOSSAD tapılan hər hansı qalıqları təsdiqləmək üçün İsrail hərbi laboratoriyalarında ayrıca “1988 Bəqaa məhkəmə-tibbi baza” yaratmalıdır. Təkcə deqradasiyaya uğramış DNT-yə söykənmək əvəzinə, onlar torpaq kimyasını, dövrün kənd təsərrüfatı pestisidlərini, dizeli və 1980-ci illərin sonlarına aid İsrail Hərbi Hava Qüvvələrinin uçuş kombinezonunun tekstil liflərini mövcud kəşfiyyat nümunələri ilə tutuşdurmalıdırlar. Bu prosesdə İsrail rəsmiləri yekun bioloji uyğunluğun auditdən keçirilməsi üçün Beynəlxalq Qırmızı Xaç Komitəsini də dəvət etməlidirlər. Qruplar şəxsiyyəti təsdiqlədikdən sonra qalıqlar heç bir danışıqsız, başqa bir hərbi əməliyyat vasitəsilə dərhal vətənə qaytarılmalıdır.
Tehran ilğımından imtina son maneəni aradan qaldırır. Nəbi Çitin içində cəmlənmiş, həvəsləndirməyə söykənən və elmi çərçivəsi dəqiq müəyyənləşdirilmiş addımlar Aradı evə qaytarmağın yeganə real yolunu təklif edir və 40 illik diplomatik özünüaldatmanı işlək təsir mexanizmi ilə əvəzləyir.
Yaxın Şərq Forumunun təhlillərini e-poçtla alın: bülletenə abunə olun (ingilis dilində)