Texaslı şeyx cihadı, mülki şəxslərin öldürülməsini və zinakarların daşqalaq edilməsini müdafiə edir

Texasda fəaliyyət göstərən bir şeyx cihadı təbliğ edir, israilli mülki şəxslərə qarşı zorakılığı və zinakarların daşqalaq edilməsini legitimləşdirir, eyni zamanda ABŞ-dakı müsəlman qurumlarında böyük rəğbət qazanır. Söhbət Salah əs-Savidən (Salah Al-Sawy) gedir. O, hansısa xırda ekstremist deyil, ABŞ-da yaşayan müsəlmanlar üçün dini hökmlər (fətvalar) verən İslam hüquq alimləri qurumu olan Amerika Müsəlman Hüquqşünasları Assambleyasının (Assembly of Muslim Jurists of America) baş katibidir. O, həmçinin Şimali Amerika İslam Universitetinin (Islamic University of North America, Mishkah University kimi də tanınır) prezidenti və Hyustondakı Medical Center Islamic Society-nin prezidentidir.

Əs-Savinin təbliğ etdiyi mesajlar onun ərəbdilli fətva saytında — Mawsu’at Fatawa al-Sawy-də (əs-Savi Fətva Ensiklopediyası) görünür. Sayt tərəfdarlarına cihadı və zinakarların daşqalaq edilməsini təbliğ edir. Görünür, yalnız ərəb dilində yayımlanan bu hökmlər təsadüfi fikirlər deyil. 2017 və 2025-ci illərdə saytda yerləşdirilmiş bu hökmlərdən dördü göstərir ki, əs-Savi prinsipial olaraq zorakılığı, o cümlədən mülki şəxslərə qarşı zorakılığı pisləməkdən imtina edir. Digər iki fətva isə onun köləliyə insanların insan hüquqlarını pozan mənəvi yanlış kimi yox, müsəlmanları nüfuzdan salan bir praktika kimi baxdığını göstərir.

“Əs-Savi Amerika müsəlman icmasında dərin təsir gücünə malik şəxsdir”, — deyə Yaxın Şərq Forumunun (MEF) Islamist Watch layihəsinin direktoru Sam Westrop xəbərdarlıq edir. “Onun nüfuzu fətvaları vasitəsilə müsəlmanların inanc və təcrübələrinə təsir göstərmək bacarığından və Amerikada imamların növbəti nəslini yetişdirdiyi Mishkah University-dəki rolundan qaynaqlanır.”

Cihad tərəfdarı hökmlər

26 dekabr 2017-ci il tarixli iki hökmdən birində bir misirli Suriyaya gedib döyüşməyin onun üçün dini baxımdan vacib olub-olmadığını soruşurdu. Əs-Savi həmin şəxsin “dini qeyrəti”ni tərifləyərək cihadı “İslamın zirvəsi” adlandırdı. O təsdiqlədi ki, düşmən müsəlman torpağına hücum edəndə döyüşmək vəzifəsi “tədricən genişlənən dairələrlə” yayılır və nəhayət “bütün İslam torpağını” əhatə edir. O, hazırlıqsız könüllülərin göndərilməsini məsləhət görmədi, ancaq yalnız ona görə ki, onlar döyüşçülərə yük olacaq və dünyaya döyüş meydanlarını “terror təşkilatlarının görüş yeri” adlandırmaq üçün əsas verəcək. O, bu damğanı “öz dininə möhkəm bağlı olan hər kəsə” qarşı işlədilən böhtan saydı. Bunun əvəzində müsəlmanları “cihadın meydan komandirləri”nin istədiyi kimi maliyyə, siyasi, hüquqi və media dəstəyi göstərməyə çağırdı.

Saytında 26 dekabr 2017-ci il tarixində yerləşdirilmiş digər hökmdə sual verən şəxs soruşurdu ki, alimlər nə üçün Osama bin Ladenin sovetlərə qarşı cihadına xeyir-dua verdikləri halda, o, mübarizəni Amerikaya yönəldəndə ondan üz döndərdilər. “Məgər Amerika ruslar kimi deyil?” — deyə sual verən soruşurdu. Əs-Savi buna etiraz etmədi. O, bin Ladenin “haqq-hesabı”nı Allaha buraxdı və hər bir müsəlman üçün Allahın “mərhəməti və bağışlaması”nı ümid etdiyini dedi. Ardınca izah etdi ki, bin Ladenlə ixtilaf “cihadın prinsipinin özü üstündə deyil”. Məsələ şərtlərin qiymətləndirilməsində buraxılan səhvlər, “qüsurlu hesablamalar” və “vaxtın seçilməsində ehtiyatsızlıq” idi.

Əs-Savi 2025-ci ilin yanvarında da oxşar mövqe tutdu. O zaman İsrailin ərəb vətəndaşı ondan İsrail məhəllələrində yəhudiləri avtomobillə vuran və ya bıçaqlayan fələstinlilər barədə soruşmuşdu. Sual verən qadın qeyd edirdi ki, qurbanlar “günahsız ola bilər” və hücumları intihar xarakterli sayırdı.

O, həmçinin bəyan etdi ki, “Fələstindəki işğalçı yəhudilər qəsbkarlardır”, özlərinin hər hansı iş görüb-görməməsindən asılı olmayaraq, çünki onların hamısı fələstinlilərin qovulması “cinayəti”ndə iştirak edib və buna görə cəzalandırılmalıdır. “Cihad, qızım, sadəcə şəhidlik əməliyyatı deyil; çünki cihadın məqsədləri və hədəfləri var. Əgər cihad bu hədəflərin reallaşmasına aparırsa, deməli, o, qanuni cihaddır”, — deyə o hökm verdi. “Amma əgər əksinə aparırsa — yəni kafirlərin qəlbinə razılıq gətirir, möminlərə əzab verir və onların qəlbini qəzəbləndirirsə — onda bu, qanuni cihad deyil və öhdəlik müharibəyə hazırlığa keçir.”

Zinakarların daşqalaq edilməsi

2025-ci ilin martında əs-Savi evli zinakarların daşqalaq edilməsi barədə hökm paylaşdı. Bu hökm “İslam Dövləti” (İŞİD) tərəfindən bir qadının daşqalaq edilməsini göstərən videodan narahat olan gənc müsəlmanlara cavab olaraq yazılmışdı. Əs-Savi təsdiqlədi ki, daşqalaq İslam hüququnun təsbit olunmuş hissəsidir və onun rədd edilməsinin “yalnız xaricilərdən məlum olduğunu” bildirdi; əksər müsəlmanların bidətçi saydığı erkən bir təriqət nəzərdə tutulur. Onun İŞİD-in edamına yeganə etirazı prosedur xarakterli idi: qrupun belə cəzaları icra etmək üçün tələb olunan “qurulmuş dövlət” səlahiyyəti yox idi. “Onların işi Allahladır”, — deyə yazdı.

Yezidilərə qarşı pis rəftar barədə məlumatları kiçildir, köləliyi İslamda bir reallıq kimi təqdim edir

2021 və 2025-ci illərdə əs-Savidən İŞİD-in yezidi qadınlarla pis rəftarı barədə soruşulmuşdu. Mövzu həssas idi. Çünki 2016-cı ildə Birləşmiş Millətlər Təşkilatı bildirmişdi ki, təşkilat Suriyada “yezidilərə qarşı soyqırımı törədir”, rəsmilər isə hesabatda İŞİD-in yezidiləri bu yollarla məhv etməyə çalışdığını qeyd etmişdilər: qətllər, cinsi köləlik, kölələşdirmə, işgəncə, qeyri-insani və ləyaqəti alçaldan rəftar və ciddi bədən və psixi zərər vuran məcburi köçürmə; yavaş ölümə aparan həyat şəraitinin yaradılması; yezidi uşaqlarının doğulmasının qarşısını almaq üçün tədbirlərin tətbiqi, o cümlədən yetkinlərin məcburi din dəyişdirilməsi, yezidi kişi və qadınların bir-birindən ayrılması və psixi travma; həmçinin yezidi uşaqlarının öz ailələrindən alınaraq İŞİD döyüşçülərinin yanına verilməsi və beləliklə, onların öz dini icmalarının inanc və təcrübələrindən qoparılması.

Köləlik — birinci fətva

31 yanvar 2021-ci il tarixli fətvada, İŞİD-in Dabiq jurnalında Mosulda yezidi qadınları əsir götürməyə başladığını elan etməsinə cavab olaraq, əs-Savi müharibə əsirləri ilə bağlı klassik qaydaları şərh etdi. O dedi ki, İslam kölələşdirməyə yox, azad etməyə meyllidir, köləliyin mənbələrini “qurudub” və yalnız qanuni cihaddan doğan əsirlik qalıb, əsirlər barədə yeganə Quran ayəsində yalnız lütf olaraq buraxmaq və ya fidyə müqabilində azad etmə qeyd edilir, Peyğəmbərin təcrübəsinə isə fidyəsiz və ya fidyə müqabilində tez-tez azad etmələr daxil idi.

Şeyx əlavə etdi ki, əgər dünya kölələşdirmədən imtina etmək barədə razılığa gəlibsə və İslam torpaqları müvafiq müqavilələrə qoşulubsa, onda siyasə şəriyyə (“şəriət əsaslı idarəçilik”) bu praktikadan imtina etməyi, əsirlərlə yaxşı davranmağı və onun davam etdirilməsinin zərərli nəticələrini nəzərə almağı tələb edir.

İŞİD-ə keçərək o yazdı ki, qrupa aid edilənlər ya uydurma media şişirtməsidir, ya da doğrudursa, “dinə və ya şəriətə aid edilməməlidir; Allah və Onun Elçisi bundan uzaqdır” və o, epizodu İslamı şeytanlaşdıran daha geniş media kampaniyasının tərkib hissəsi kimi təqdim etdi. Bu sözü işlətmədən əs-Savi İraq və Suriyada İŞİD-in yezidilərə qarşı zorakılığına dair çoxsaylı, təkzibi mümkün olmayan hesabatları “islamofobiya” ifadələri kimi nüfuzdan salmağa çalışır.

Köləlik — ikinci fətva

24 yanvar 2025-ci il tarixli fətvada, İŞİD-in yezidi qadınların əsir olması əsasında onlarla cinsi əlaqə hüququna dair iddialarına yönəlmiş detallı tənqidə cavab olaraq, əs-Savi yenə eyni mücərrəd klassik müzakirədən başladı. O təkrarladı ki, İslam əsirlərin azad edilməsinə üstünlük verib, kölələşdirmə heç vaxt daimi məqsəd və ya vəzifə olmayıb, köləliyə qarşı müasir beynəlxalq razılaşmalar şəriətin məqsədlərinə uyğun olduğuna görə qorunub saxlanılmalıdır və nəticələr ilə fəsadlar çəkilib-ölçülməlidir.

Sual verən şəxs iddia edirdi ki, yezidilər “Kitab əhli” deyil (yəni əksəriyyətin yanaşmasına görə klassik qaydalar belə onlarla cariyəliyə icazə vermirdi), bu əməllər müqavilələri pozur və azad qadınların oğurlanması və zina (nikahdan və ya qanuni cariyəlikdən kənar cinsi əlaqəni bildirən İslam hüquqi termini) sayılmalıdır, təsərri (klassik İslam hüququnda kölə qadınla qanuni cariyəlik) deyil.

Cavablarında şeyx tarix boyu İslamın idarə etdiyi ərazilərdə mövcud olmuş köləlik praktikasının tarixini təhrif edərək yalançı şəkildə iddia etdi ki, İslam köləliyin ləğvini hədəfləyirdi. Halbuki əslində İslam köləliyi sabit və daimi institut kimi qəbul edirdi və bu institut yalnız İngiltərədə başlayan abolisionist hərəkat qarşısında tədricən zəifləməyə başladı.

Harron Bashir yazır: “Köləlik və İslam barədə müasir müzakirələrdə, demək olar ki, hər yerdə təkrarlanacaq dərəcədə, İslamın həmişə köləliyin ləğvini hədəflədiyi deyilir. Lakin bu iddianın ilk açıq ifadəsi yalnız XIX əsrin sonlarında, misirli islahatçı Məhəmməd Abduh (vəfatı 1323/1905) tərəfindən irəli sürülüb”. Slavery, Abolition and Islam (Oxford University Press, 2025) kitabının müəllifi Bashir əlavə edir: “Ondan əvvəl heç bir müsəlman din alimi köləliyin ləğvinə çağırmamışdı.”

Əs-Savi əsirlərin kölələşdirilməsinin yanlış olduğunu demir. O deyir ki, dünya bundan imtina etmək barədə razılığa gəldiyi və bu, “dinə hücumların başladılması üçün səbəb”ə çevrildiyi üçün praktikadan əl çəkmək lazımdır. Onun ifadə edə bildiyi ən uzaq mövqe odur ki, kölələşdirməyə qayıdışın indi qadağan edildiyini demək “uzaq ehtimal deyil”. Hətta bu mövqe də Millətlər Liqası tərəfindən ortaya qoyulmuş müqavilə öhdəliyinə söykənir, dini inancdan qaynaqlanan mənəvi etiraza yox. Bu məntiqə görə, köləliyə qadağa insan hüquqlarına və ya ilahi mənşəli insan bərabərliyi inancına deyil, köləliyin İslamın və müsəlmanların reputasiyasına təsirinə əsaslanır.

Suleimanın tərifləri

Retrograd ideyalarına baxmayaraq, əs-Savinin təsiri Amerikanın islamçı icmasının dərinliklərinə qədər uzanır. Məsələn, şeyxin Texasda yerləşən başqa bir ekstremistlə, Dallas bölgəsindəki Yaqeen Institute for Islamic Research-ın təsisçisi və prezidenti Omar Suleiman ilə uzunmüddətli əlaqələri var. Mishkah University tərəfindən 30 aprel 2013-cü ildə yayımlanmış tanıtım videosunda Suleiman əs-Savini aparıcı müəllim kimi dəstəkləyərək onu ilham aldığı şəxslər arasında “ən yuxarıda duran” kimi təsvir edib və “dövrümüzün müceddidi” adlandırıb.

“Mən Qərbdə onun biliyinə bərabər kimsə görməmişəm”, — deyə Suleiman bildirib və əlavə edib ki, “o, müəllimlərin müəllimidir”. Suleiman da əs-Savinin hökmlərində görünən zorakılığa bəraət qazandırmaq meylini eyni şəkildə nümayiş etdirir. 7 oktyabr qırğınını pisləmək əvəzinə, Suleiman və onun çevrəsi bunu, ümməti — dünya müsəlman inanclılar birliyini birləşdirməyə yardım edə biləcək “müqavimət” aktı kimi təqdim ediblər.

Yaxın Şərq Forumu üçün yazmış keçmiş sünni apologeti Jalal Tagreeb Focus on Western Islamism-ə (FWI) deyib ki, cihad anlayışının müasir dünyada yeri yoxdur. “Müsəlman alimi olmağa hazırlaşmaqla keçən təxminən 20 ildən və dəvətə, söz cihadına nəhəng səy sərf etdikdən sonra belə nəticəyə gəldim ki, cihad anlayışı faydasızdır”, — deyə o bildirib. “Müsəlmanları ondan tamamilə əl çəkməyə çağırıram. Bugünkü sivil dünyada belə ideyalara yer yoxdur.”

FWI Amerika Müsəlman Hüquqşünasları Assambleyası, Şimali Amerika İslam Universiteti (Mishkah University) və Hyustondakı Medical Center Islamic Society ilə əlaqə saxlayıb, ancaq heç bir cavab almayıb. Həmçinin ştatda qeyri-kommersiya təşkilatları ilə bağlı qanunların icrasına nəzarət edən Texas baş prokuroru (Attorney General) postu üzrə qarşıdakı seçkidə iştirak edən üç namizədlə əlaqə saxlayıb. Eyni zamanda baş prokurorun özünə də sorğu göndərilib, lakin hələ şərh verilməyib.