Suriyalı cihadçılar Yəmən döyüş meydanında

Suriyalı sələfi təsirçilər Yəməndə husilərə qarşı kampaniyaya sadəcə həmrəylik göstərmirlər, Suriyada müharibə illərində yığılıb qalmış inciklikləri Yəmənin sələfi şəbəkələri üçün səfərbərlik hekayəsinə çevirirlər. Regional dövlətlər bu dinamikadan istifadə edib suriyalı döyüşçüləri Yəmənə göndərsələr, transmilli cihadçı şəbəkələrin yenidən canlanması və ABŞ-ın terrorla mübarizə və sabitləşdirmə üzrə üç onillik səylərinin zədələnməsi riski yaranır.

Suriyalı sələfi sosial media təsirçiləri Suriyanın 2011–2023-cü illərdəki vətəndaş müharibəsi zamanı Əsəd rejiminin və İranın dəstəklədiyi qüvvələrin törətdiyi vəhşiliklərlə bağlı yaddaşı silaha çevirirlər. Onlar qırğınları, işgəncələri və məcburi köçü xatırladaraq Yəməndəki qruplarla, xüsusən də sələfilərin üstünlük təşkil etdiyi Cənub Nəhəngləri Briqadaları (Southern Giants Brigades) ilə ideoloji uyğunluq yaratmağa çalışırlar.

Coğrafi və siyasi sərhədləri silən sələfi təsirçilər Yəməni Dəməşq və Hələbin davamı kimi təqdim edirlər. Onlar husiləri yerli yəmənli qruplaşma kimi deyil, Suriya icmalarını dağıdan daha geniş məzhəb müharibəsinin iştirakçısı kimi göstərirlər. Əsədi, İranın proksi şəbəkəsini və husiləri vahid düşmən obrazında birləşdirməklə Suriya və Yəmən cəbhələrini ayıran siyasi və tarixi fərqləri aradan qaldırırlar. Mesaj sadədir: suriyalıların Suriyada vuruşduğu düşmən indi Yəməndədir.

Bu çərçivə auditoriyanın Yəmənin mürəkkəb siyasi tarixini anlamaq ehtiyacını aradan qaldırır. Husilər, Cənub Keçid Şurası (Southern Transitional Council) və ya Yəmənin tayfa quruluşu, regional siyasəti barədə az məlumatı olan suriyalı üçün bunları öyrənmək vacib deyil. Ona yalnız düşməni tanımaq qalır: Ərəbistan yarımadası boyunca uzanan İran əli.

Təsirçilər Yəməndə iştirakı dini borc səviyyəsinə qaldırırlar. Onlar bunu geosiyasi rəqabət kimi deyil, cihad və şəhidlik kimi təqdim edirlər. Yəmənin sələfi silahlı qruplarına dəstəyi islami mübarizədə “haqsız tərəfə” qarşı müdafiə müharibəsi kimi qələmə verirlər. İslamı müdafiəyə çağırışlar iştirakı seçimdən mənəvi zərurətə çevirir.

Onlayn təbliğatın strateji nəticələr doğura biləcəyi məqam da elə buradır. Bu ritorika, xüsusən siyasi və dini kimliyi Suriya münaqişəsi fonunda formalaşmış suriyalılar arasında, rekrutinqin qarşısındakı psixoloji və ideoloji baryerləri aşağı salır. Təsirçilər Yəmənə getməyə hazır olduqlarını bildirəndə və ya başqalarını buna çağıranda, artıq mövcud olan transmilli infrastrukturu işə salırlar. Suriya və Yəmən sələfi-cihadçı şəbəkələri arasındakı tarixi əlaqələr — qismən ortaq Əl-Qaidə xəttinə söykənən bağlar — onlayn səfərbərliyi koordinasiyalı hərbi fəaliyyətə çevirən təşkilati çərçivə yaradır. Həmin şəbəkələr təbliğatın təkbaşına yarada bilmədiyini təmin edir: münasibətlər, presedentlər, ortaq kimlik və insanların onlayn inamdan mütəşəkkil fəaliyyətə keçidi üçün kanallar.

Eyni zamanda, bu sələfi-cihadçı ritorikanın bir hissəsində daha geniş siyasi məqsəd də görünür. Suriyada müvəqqəti prezident Əhməd əş-Şara (Ahmed al-Sharaa) ilə əlaqələndirilən idarəçilik strukturları əsasında islami rejim çağırışları göstərir ki, bəzi aktorlar husiləri məğlub etməyi son məqsəd kimi yox, Yəməndə arzuladıqları islamçı siyasi nizamı yenidən qurmaq üçün fürsət kimi görürlər. Husilərin məğlubiyyəti ilə sələfi hakimiyyətinin qurulmasını bir-birini əvəzləyən hədəflər kimi qəbul etmək bir ekstremist təhdidi aradan qaldırarkən digərinin yaranması üçün zəmin formalaşdırmaq riski daşıyır.

Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə və Pakistan arasında Məkkə Birgə Müdafiə Müqaviləsi ətrafındakı institusional ətalət bu dolayı iştirak modelini cəlbedici edə bilər: suriyalı döyüşçülər canlı qüvvə verər, dövlət himayədarları isə siyasi, maliyyə və logistik dəstək göstərər. Belə bir tənzimləmə regional güclərə öz qoşunlarını birbaşa İran və husilərə qarşı yerləşdirmədən güc proyeksiyası etmək imkanı verərdi. Türkiyə bu yanaşmanı artıq Liviyada və Dağlıq Qarabağda nümayiş etdirib. Bu presedent eyni modelin Yəməndə tətbiq olunacağını demir, amma ehtimalı strateji baxımdan gündəmə gətirir. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan belə yanaşmanı cəlbedici hesab edərdi. Səudiyyə rəhbərliyi isə bunu sərfəli yük ötürülməsi kimi görə bilər. Mexanizm təmiz görünür: mövcud şəbəkələri və inciklikləri səfərbər et, onları Yəmənə yönəlt, qoy cihadçı coşqu ənənəvi qüvvələrin bacarmadığını etsin.

Təhlükə ondadır ki, Bab-əl-Məndəb dəhlizini sabitləşdirmək üçün Səudiyyənin rəhbərliyi ilə görülən işlər cihadçı ideologiyanın hərbiləşməsi üçün münbit mühit yarada bilər. Yəmən münaqişəsi suriyalıların müharibə dövrünün incikliklərinin, Yəmənin sələfi şəbəkələrinin, anti-İran məzhəbçiliyinin və regional güc rəqabətinin bir-birini gücləndirdiyi daha geniş cihadçı səfərbərlik ekosisteminin yenidən işə düşməsi üçün katalizatora çevrilə bilər. Bu cür səfərbərlik məzhəb qütbləşməsini dərinləşdirə, İraqdakı və digər İran tərəfdarı silahlı qrupların cavab addımlarını təhrik edə bilər.

ABŞ siyasət qurucuları üçün əsas məsələ ondan ibarətdir ki, husi təcavüzünün qarşısını almağa yönələn səylər təsadüfən transmilli cihadçı şəbəkələri yenidən dirçəldə və ABŞ-ın terrorla mübarizə çərçivəsində üç onillikdir cilovlamağa çalışdığı daha geniş proksi müharibəsini qızışdıra bilərmi. Siyasət qurucuları bu infrastruktur bərkiməmiş hərəkətə keçməlidirlər.