Souda Bay Yunanıstanın ABŞ strategiyasındakı artan rolunu göstərir

Yunanıstanın “Patriot” hava hücumundan müdafiə batareyasını Karpatosdan Kritə köçürmək qərarı Şərqi Aralıq dənizində ABŞ-ın təhlükəsizlik strategiyasında Yunanıstanın artan rolunu önə çıxarır. Afina ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin icarəyə götürdüyü bazanın yerləşdiyi Souda körfəzində infrastrukturu elə bir vaxtda gücləndirir ki, İranla münaqişə region boyu Amerika obyektləri və müttəfiq müdafiə sistemləri qarşısında yeni tələblər yaradır.

Bu addım İranın ABŞ-ın İrana qarşı mümkün yeni hərbi əməliyyatına hazırlıq çərçivəsində Kipr və Bolqarıstandakı Amerika hədəflərinə qarşı mümkün hücum variantlarını nəzərdən keçirdiyinə dair məlumatlardan sonra atılıb. Yunanıstan rəsmiləri Yunanıstana birbaşa hücumu ehtimaldan uzaq sayır. Bununla belə, Cənub-Şərqi Avropadakı Amerika obyektlərinin hədəfə çevrilə bilməsi ehtimalı Afinanın hesablamalarını dəyişib.

Souda körfəzi açıq-aşkar prioritetdir. Onun Kritdə yerləşməsi Amerika qüvvələrinə Şərqi Aralıq dənizinə çıxış verir və Yaxın Şərqə, eləcə də Şimali Afrikaya yaxın məsafədə fəaliyyət göstərməyə imkan yaradır. Baza dəniz və hava əməliyyatlarını dəstəkləyir, regional böhranlar zamanı isə logistik təminat verir.

Son böhranlar bu çıxışın dəyərini artırıb. Souda ABŞ-a Yaxın Şərqdən kənarda, lakin oradakı missiyaları dəstəkləmək üçün kifayət qədər yaxın bir fəaliyyət nöqtəsi yaradır. Gəmilər onun dərin sulu imkanlarından istifadə edə bilər, təyyarələr və heyət isə gərginlik dövrlərində Krit üzərindən hərəkət edə bilər. Bu, Vaşinqtona yalnız münaqişə zonalarına daha yaxın bazalara arxalanmaqdan fərqli alternativ verir. Son təhdidlər daha təcili bir sual da gündəmə gətirib: bu çıxışı mümkün edən obyektləri necə qorumaq olar?

Afina bu mühafizənin bir hissəsini öz hava hücumundan müdafiə imkanları hesabına təmin edir. Bu baxımdan Yunanıstana məxsus “Patriot”un Kritə köçürülməsi ənənəvi olaraq ərazi və hərbi çıxış məsələləri ilə assosiasiya olunan münasibətlərə daha bir ölçü əlavə edir.

Bundan başqa, İranla münaqişə Yunanıstanı digər istiqamətlərdəki hərbi öhdəliklərini də idarə etməyə məcbur edib. Dörd Yunanıstan qırıcısı və “Nikiforos Fokas” freqatı Kiprdə qalmaqda davam edir, Afina isə Sofiya müraciət edərsə, Bolqarıstana hava hücumundan müdafiə dəstəyi göstərə biləcəyini bildirib. Bu ilin əvvəlində Kiprə göndərilən “Kimon” freqatı da 2026-cı il sentyabrın 4-də Soudadakı hərbi dəniz obyektlərinə ilk dəfə səfər edib. Bu səfər Kritin Yunanıstanın Şərqi Aralıq dənizində daha geniş hərbi mövcudluğu çərçivəsinə necə oturduğunu göstərir.

Yunanıstan 2021-ci ildən bəri Yənbudakı liman və enerji obyektlərini qorumaq üçün Səudiyyə Ərəbistanında bir “Patriot” batareyası da saxlayır. Oradakı Yunanıstan qüvvələri ballistik raketlərə və dronlara qarşı azı on tutucu raketdən istifadə edib. Afina hazırda bu yerləşdirməyə aylıq əsasda yenidən baxır. Mövcud mandat 2026-cı il sentyabrın 30-dək qüvvədədir və daha bir qısamüddətli uzadılma gözlənilir.

Qərar yalnız batareyanın Səudiyyə Ərəbistanında saxlanılıb-saxlanılmaması məsələsi ilə məhdudlaşmır. Yunanıstan Ər-Riyaddan “Patriot” sistemlərinin təxminən 400 milyon dollarlıq yenilənməsinin maliyyələşdirilməsinə kömək etməsini və yerləşdirmə zamanı istifadə olunan tutucu raketlərin əvəzlənməsini tələb edir. Hazırda daha bir “Patriot”un Soudanı qoruduğu, Yunanıstanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinə tələbatın isə ölkəyə daha yaxın coğrafiyada artdığı şəraitdə Afina batareyalarından birini xaricdə nə qədər saxlaya biləcəyini yenidən nəzərdən keçirmək üçün əsas görür.

Yunanıstanın hava hücumundan müdafiə vasitələri məhduddur, tələbat isə artır. Ölkə həm öz ərazisini müdafiə etməli, həm Kiprə və digər regional tərəfdaşlara dəstək verməli, həm də Amerika və müttəfiq qüvvələrin istifadə etdiyi infrastrukturu qorumalıdır. Region boyunca təhdidlər yerini dəyişdikcə Afina bu vasitələrin ən çox harada lazım olduğunu müəyyənləşdirməlidir.

Karpatosdan köçürülmənin Egey dənizində də nəticələri var. Türkiyə “Patriot”un çıxarılmasını alqışlayıb və bunu Yunanıstan adalarının hərbiləşdirilməsinə dair etirazları ilə əlaqələndirib. Afina bu yozumu rədd edib. Xarici işlər naziri Yorqos Yerapetritis (George Gerapetritis) bildirib ki, silahlı qüvvələrini harada yerləşdirəcəyinə Yunanıstan özü qərar verir və ölkə yenə də öz ərazisini qoruya bilər.

Vaşinqton üçün “Patriot”un yerləşdirilməsi Afina ilə münasibətlərə daha bir element əlavə edir. Vaşinqtonun Avropa müttəfiqlərindən müdafiədə daha çox məsuliyyət götürmələrini istədiyi bir vaxtda Yunanıstan Amerika qüvvələrinin istifadə etdiyi obyektlərin mühafizəsinə dəstək üçün öz hərbi resurslarından istifadə edir.