Meloni hökuməti məktəblərdə burqa və niqabı qadağan etdi, islamçılar etiraz edir

İtaliya məktəblərdə üzü örtən geyimlərin qadağan olunmasını, eləcə də ibtidai, orta və tam orta məktəbin birinci ilində italiyalı olmayan və ya italyan dilini zəif bilən şagird və ya şagirdlərin payının 30 faizlə məhdudlaşdırılmasını nəzərdə tutan dekret-qanunu təsdiqləyib.

Baş nazir Giorgia Meloninin nazirlər kabinetinin sentyabrın 24-də qəbul etdiyi dekret-qanun dərhal qüvvəyə minir, lakin 60 gün ərzində parlament tərəfindən ratifikasiya olunmalıdır. Məktəbə üz örtüyü ilə gələn qanun pozucularını 200-1.000 avro məbləğində cərimə gözləyir.

“Siz məktəbə üzünüz açıq getməlisiniz və İtaliyada heç kim real və ya guya mövcud olan bir ənənənin adından gənc qadının gizlənməli olduğuna qərar verə bilməz”, – deyə Meloni öz partiyası Fratelli D’Italia-nın illik gənclər toplantısında bildirib.

Meloninin sözlərinə görə, yeni qanun “həmçinin məktəb sisteminə inteqrasiyada ciddi çətinliklərlə üzləşən əcnəbi şagirdlərin valideynlərindən italyan dilini öyrənməyi tələb edir və məktəblərdə burqa və niqabı qadağan edir”. O, çıxışında islami üzü örtən geyimləri açıq şəkildə adlandırıb.

“Bunlar sağlam məntiqə əsaslanan qaydalardır – açıq-aydın təhlükəsizlik məqsədi daşıyan qaydalardır”, – deyə baş nazir Rai 1 telekanalına bildirib. “İnsanların məktəbdə, universitetdə, hətta dövlət idarələrində üzü örtülü görünməsini qadağan edən oxşar tədbirlər məhz təhlükəsizlik səbəbindən Avropanın hər yerində və hətta əhalisinin əksəriyyəti müsəlman olan bir sıra ölkələrdə artıq mövcuddur.”

Meloni qadın hüquqlarını müdafiə etməsi ilə fəxr etdiyini deyərək bildirib: “Bizi qadın hüquqları üçün kifayət qədər iş görməməkdə ittiham edən həmin adamların … bu tədbirin əslində məhz qadın hüquqları məsələsinə toxunduğunu görməməsini kifayət qədər qəribə hesab edirəm.”

Məktəb sektoru üzrə qiymətləndirmələrə görə, müsəlmanlar əcnəbi şagirdlərin təxminən üçdə birini, yəni ölkə üzrə təxminən 350.000 şagirdi təşkil edir. İtaliyada 1.000-dən çox məktəbdə (750-si ümumtəhsil, 250-si isə orta məktəblərdə) müsəlman şagirdlərin sayı sinif tutumunun 30 faizini ötür.

Amnesty International qanuna qarşı çıxır, nüfuzlu imamlar qadağanı dəstəkləyir

Amnesty International yeni tədbiri “ayrı-seçkilik xarakterli” adlandıraraq pisləyib və onun “İtaliya məktəblərində təhsil alan şagirdlərin ifadə və din azadlığına birbaşa təhdid”, habelə “Konstitusiyanın 34-cü maddəsində təsbit olunmuş təhsil hüququnun pozulması” olduğunu bildirib.

İtaliya Yepiskoplar Konfransının solçu prezidenti, kardinal Matteo Zuppi Meloninin məktəb kvotasını “ağlasığmaz” adlandıraraq tənqid edib. “Bütün bunları inteqrasiya adlandırmaq növbəti yalandır, ideologiya hesabına yaşayanlar, öz evlərinin istirahət otaqlarından bizə dərs oxuyub sonra uşaqlarını bu problemin olmadığı məktəblərə göndərənlər üçün əlverişli bir yalandır”, – deyə o xəbərdarlıq edib.

Amma Avropa İmamlar Konfransının prezidenti imam Hassen Chalghoumi qanunu dəstəkləyib. O, niqabın “müsəlman qadının rolunu və ləyaqətini sarsıtdığını” deyib və vurğulayıb ki, tam örtük İslamın əsl dəyərlərini təmsil etmir, əksinə qadınların ləyaqətini alçaldır və onların sosial, eləcə də təhsil mühitinə inteqrasiyasına mane olur.

Roma Böyük Məscidinin dini işlər üzrə müşaviri imam Nader Akkad bir daha bildirib ki, burqa və niqab Quran göstərişləri deyil, tövsiyə olunan örtük forması isə üzü açıq qoyan “Məryəm modeli”dir. Akkad izah edib ki, burqa və niqab konkret coğrafi bölgələrlə bağlı mədəni adətlərin ifadəsidir.

Müasir İdeologiyaların Tədqiqi üzrə Transatlantik İnstitutunun (Transatlantic Institute for the Study of Contemporary Ideologies) təsisçi-prezidenti Florence Bergeaud-Blackler Focus on Western Islamism-ə (FWI) deyib: “Məktəblərdə italyan dilinin öyrənilməsi və ümumi qaydalara hörmət vasitəsilə inteqrasiyanı təşviq etməyi nəzərdə tutan hər iki tədbir ayrıca nəzərdən keçirilməlidir. Mənim fikrimcə, hər ikisi həqiqətən effektiv olmaqdan çox simvolik xarakter daşıyır.”

O izah edib: “Burqa və niqabın qadağan edilməsi saçı və boynu örtən, üzü isə açıq qoyan hicabın geyinilməsinin qarşısını almayacaq. Müzakirəni yalnız üzün görünüb-görünməməsi üzərində cəmləmək, məsələn, Fransada qaldırılan daha geniş məsələlərə toxunmur: qızlarla oğlanlar arasında bərabərlik və qızlara dini həya standartları tətbiq ediləndə baş verən erkən indoktrinasiya.”

Bergeaud-Blackler əlavə edib: “Əcnəbi şagirdlərin sayına limit qoyulması isə başqa bir sual doğurur. Dil öyrənməyi təşviq etmək və məktəblərdə seqreqasiyanın qarşısını almaq qanuni məqsədlərdir, lakin vətəndaşlıq məhdud bir meyar olaraq qalır. Seqreqasiya bu meyarın tuta bilmədiyi etnik, mədəni və dini xətlər üzrə də baş verə bilər.”

2021-ci ildə italiyalılar əslən Banqladeşdən olan və Romanın sahil bölgəsi Ostiada yaşayan 14 yaşlı müsəlman qızın burqa geyinməkdən imtina etdiyi üçün anası və 17 yaşlı qardaşı tərəfindən mütəmadi döyülməsi xəbərindən şoka düşmüşdü.

“Onlar istəyirdilər ki, burqa geyinim, amma imtina etdim”, – deyə yeniyetmə polisə bildirib. “Qardaşım mənə şillə vurdu, məni tutub divara çırpdı. Sonra yenidən itələdi və başımı mebelə çırpdım.” O, həmçinin məcburi nikaha sövq edildiyindən şikayətlənib.

İslamçılar burqa qadağasını rədd edir

ABŞ-dakı mübahisəli islamçı təşkilat olan Amerika-İslam Əlaqələri Şurası (CAIR) qadağanı “müsəlman icmasını hədəfə almaq və marginallaşdırmaq üçün açıq-aşkar cəhd” adlandıraraq pisləyib.

İtaliya İslam Dini İcmasının (COREIS) vitse-prezidenti imam Yahya Pallavicini qadağanı kiçik bir azlığa qarşı yönəlmiş “saxta problem” və “intellektual vicdansızlıq” adlandırıb və qeyd edib ki, bu qadağa “ağ irqin üstünlüyünə əsaslanan” “vahid cəmiyyət modeli təqdim edir”.

Lombardiyanın ən böyük məscidinə rəhbərlik edən imam Ali Abu Shwaima qadağanı “sadəcə manipulyasiya” adlandıraraq rədd edib, həmçinin “məktəbdə heç vaxt burqalı qız görmədiyini” bildirib. O, prezident Sergio Mattarellanın açıqlamalarından sonra Meloni hökumətini “Konstitusiyaya hörmət etməyə” çağırıb.

Mattarella isə Meloniyə diplomatik iradını bildirərkən inklüziv və açıq məktəbin konstitusion dəyərini vurğulayıb, təhsilə çıxışı və ya təhsildə irəliləyişi məhdudlaşdıra biləcək maneə və sədlərdən qaçınmağa çağırıb, amma burqa qadağasını tənqid etməyib.

Burqa qadağaları Avropaya yayılır

İtaliyanın məktəblərdə burqa qadağası Portuqaliyanın 2026-cı il sentyabrın 23-də ictimai məkanlarda üzün tam örtülməsinə qoyduğu qadağadan sonra gəlir. Qadağanın pozulmasına görə 150 avrodan 3.000 avroyadək cərimə nəzərdə tutulur. Başqasını üzünü örtməyə məcbur edən şəxsə iki ilədək həbs cəzası verilə bilər, zərərçəkən yetkinlik yaşına çatmayıbsa, cəza artır.

Sosialist Partiyası qanun layihəsinin “islamofob məqsədini” pisləsə də, Portuqaliya Kommunist Partiyası bildirib ki, qanunun “nə qadın hüquqları ilə, nə də təhlükəsizlik məsələləri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur”, o, “yalnız fərqli olanlara qarşı nifrət nitqini və zorakılığı qızışdırmaq, irqçi və ksenofob ritorikanı gücləndirmək məqsədi daşıyır”.

Avropada burqa qadağalarının hüquqi əsaslandırılması, islami geyimə toxunmaqdan çəkinən təhlükəsizlik arqumentlərindən qanunvericilikdə islami adətlərin birbaşa adının çəkilməsinə doğru dəyişib.

2011-ci ilin aprelində Fransa üz örtüklərinə qadağa qoyan ilk Avropa ölkəsi oldu. Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsi (AİHM) bir müsəlman qadının qadağadan şikayət etməsindən sonra 2014-cü ilin iyulunda qadağanı qüvvədə saxladı. Bu presedent digər Avropa ölkələrini islamofobiyada ittiham olunmaqdan qorxmadan burqa əleyhinə qanunvericiliyi müzakirə etməyə ruhlandırdı.

AİHM qərara aldı ki, qadağa “sözügedən geyimin dini mənası üzərində açıq şəkildə əsaslanmırdı”. Məhkəmə “dövlətin üzün sosial ünsiyyətdə mühüm rol oynadığı barədə arqumentini” nəzərə aldı. Qərarını “birgə yaşamaq” konsepsiyası üzərində quraraq bildirdi ki, bu yeni anlayış din azadlığı kimi bəzi hüquqların məhdudlaşdırılmasına imkan verir.

Belçika 2011-ci ilin iyulunda ictimai məkanlarda üzün örtülməsini qadağan etdi, pozuntulara görə cərimə və həbs cəzaları nəzərdə tutuldu. 2012-ci ilin dekabrında Belçika Konstitusiya Məhkəməsi qadağanı qüvvədə saxlayaraq onun əsas hüquqları və din azadlığını pozmadığına qərar verdi.

Tam niqab geyinmək istəyən iki müsəlman qadın qərardan AİHM-ə şikayət etdi. 2017-ci ildə AİHM üz örtüklərinin qadağan edilməsinin Avropa İnsan Hüquqları Konvensiyasını pozmadığına qərar verdi. Məhkəmə 2014-cü il presedentinə istinad edərək qadağanın “birgə yaşamaq” konsepsiyasını və “başqalarının hüquq və azadlıqlarının müdafiəsini” təmin etməyə yönəldiyini əsas gətirdi.

Bolqarıstan 2016-cı ilin sentyabrından etibarən dövlət, inzibati və təhsil müəssisələrində üzü tam örtən örtüyü qadağan etdi. Avstriyanın 2017-ci ilin oktyabrında qəbul edilmiş maska əleyhinə qanunu ictimai məkanlarda üz cizgilərinin tam görünməsini tələb edir. 2026-cı ilin sentyabrında Avstriya 14 yaşadək qızların məktəbə “İslam ənənəsinə uyğun olaraq başı örtən” baş örtüyü ilə gəlməsini qadağan etdi.

Danimarka 2018-ci ilin avqustunda ölkə üzrə burqa qadağası tətbiq etsə də, Niderland 2019-cu ilin avqustunda qismən qadağaya üstünlük verdi, İsveçrə isə ümumxalq referendumundan və 2023-cü ildə qüvvəyə minən qanunvericilikdən sonra ictimai məkanlarda federal burqa qadağasını təsdiqlədi.