Islamic Relief Worldwide Amerikadakı törəməsi ilə əlaqələrini kəsdi

Islamic Relief Worldwide (IRW) ilə onun ABŞ-dakı törəməsi Islamic Relief USA arasında uzun sürən gərgin “boşanma” prosesi yekunlaşıb. Dünyanın müxtəlif ölkələrində Islamic Relief törəmələrinin fəaliyyətinə nəzarət edən Birləşmiş Krallıq mərkəzli xeyriyyə təşkilatı 2026-cı il sentyabrın 12-də Islamic Relief USA ilə əlaqələrini kəsərək bəyan edib ki, Amerikadakı törəməsi qlobal xeyriyyə təşkilatının etimadını sarsıdıb “və bütün federasiyanın işinə zərər vurub”.

Üç gün sonra, 2026-cı ilin martında IRW-yə qarşı “boşanma” iddiasına bərabər məzmunlu sənəd qaldırmış IRUSA köhnə saytını bağlayıb, yeni adla – Islamic Development & Empowerment in America, qısaca IDEA adı altında yeni sayt açıb. “Adımız bizə dar gəldi”, – deyə təşkilat bəyan edib.

IDEA-nın baş icraçı direktoru Ahmed Shehata video və yazılı açıqlamasında IRW tərəfindən təşkilatın qovulduğunu etiraf etməyib, əvəzində iddia edib ki, IRUSA “dövlət tənzimləyiciləri və institusional tərəfdaşlar tərəfindən davamlı olaraq Birləşmiş Krallıq mərkəzli Islamic Relief Worldwide ilə qarışdırılırdı”.

“Yeni ad bu məsələni həll edir: o, fərqli Amerika kimliyini açıq şəkildə ortaya qoyur və qeyri-müəyyənliyi aradan götürür, beləliklə humanitar missiya bu problem olmadan davam edir”, – deyə Shehata əlavə edib.

IDEA IRW-dən ayrılmaq qərarını mətbuat bəyanatında izah edərək bildirib ki, xaricdəki ana təşkilat “terrorla iddia edilən əlaqələri, rəhbərliyin antisemit bəyanatları, bank hesablarının bağlanması və xarici hökumətlərin verdiyi statuslar” üzündən “xarici və ABŞ dövlət qurumlarının, maliyyə institutlarının və beynəlxalq humanitar orqanların güclü və davamlı diqqətini üzərinə çəkmişdi”. IRW bu ittihamları qətiyyətlə rədd edib.

“Güman edirəm ki, IRUSA elə əvvəldən bunu istəyirdi – Konqresin diqqətini daim üzərinə çəkən IRW-nin iyrənc reputasiyasının altından çıxmaq. İndi sual budur: ‘IDEA-nın pulunu kim alacaq?’” – deyə Yaxın Şərq Forumu (MEF) nəzdindəki Islamist Watch-un direktoru Sam Westrop deyib. “IRUSA qlobal franşiza üçün yaxşı çörəkpuluçu idi”.

IRW-nin illik hesabatları və maliyyə sənədlərinə görə, IRUSA onun ən böyük tək gəlir mənbələrindən biri olub. 2019-cu ildə IRUSA IRW-nin ümumi gəlirinin 22 faizini – 29 milyon funt sterlinq təmin edib. George Washington University Program on Extremism-in təhlilinə görə, 2024-cü ilə qədər IRUSA IRW üçün 50,4 milyon funt sterlinq (qlobal gəlirin təxminən beşdə biri) yaradıb.

ABŞ-dakı törəmə Islamic Relief Worldwide-dan ayrılır

İki xeyriyyə təşkilatı arasında “boşanma” prosesi 2026-cı ilin martında faktiki mərhələyə keçib. Həmin vaxt IRUSA Nyu-Yorkun Cənub Dairə Məhkəməsində ana təşkilata qarşı iddia qaldıraraq IRW-nin ABŞ-da vergidən azad statusun itirilməsi ehtimalını gündəmə gətirməklə Amerika xeyriyyə təşkilatının hüquqi statusunu, donorlarla münasibətlərini və Amerikadakı humanitar missiyasını təhlükə altına atdığını bildirib.

“ABŞ dövlət qurumları IRUSA-ya bildirmişdilər ki, IRW ilə hər hansı əməliyyat və ya institusional münasibətləri saxlamağa davam etsə, onun vergidən azad statusu təhlükə altına düşəcək”, – 2026-cı ilin martında təqdim edilən iddia ərizəsində deyilir. Məhkəmə icraatın dayandırılması barədə qərar çıxarıb və hər iki tərəfə mübahisənin həlli prosesinə qoşulmağı tapşırıb. IRUSA-nın məlumatına görə isə IRW ABŞ-dakı törəməsi ilə əlaqələri “vicdansızcasına” və hesabatlılıqdan yayınmaq üçün edilən “nəticəsiz cəhd” kimi kəsib.

Focus on Western Islamism (FWI) yazır ki, 2026-cı il martın 30-da Nümayəndələr Palatasının Vergilər və Gəlirlər Komitəsi IRUSA-nın IRW-yə qarşı iddia qaldırması və əlaqələri kəsməsi qərarını öz nəzarət fəaliyyətinin nəticəsi kimi təqdim edib. Komitənin sədri Jason Smith (R-Missouri) bəyan edib ki, IRUSA-nın iddiası “komitəmizin nəzarəti olmasaydı, heç vaxt ortaya çıxmazdı”.

Smith bu addımı komitənin IRUSA-nın IRW ilə əlaqəsinə görə IRS-ə dəfələrlə etdiyi müraciətlərin birbaşa nəticəsi kimi qiymətləndirib. Komitə IRW-ni HƏMAS-la əlaqələri və antisemitizm tarixi olan “terrorla əlaqəli qrup” adlandırıb.

Islamic Relief Worldwide-ın hadisələr versiyası

IRW öz növbəsində vurğulayıb ki, IRUSA-nın qovulması barədə qərar “yekdilliklə və dərhal qüvvəyə minməklə qəbul edilib” və bununla da Amerikadakı törəmə “federasiyanın idarəetmə sazişlərinə uyğun model yaradılanadək Islamic Relief adından və ya hazırda əlində saxladığı aktivlərdən istifadə etməklə fəaliyyət göstərmək ya ticarət aparmaq” hüququndan məhrum edilib.

“Qərar Islamic Relief-in ali idarəetmə orqanı olan, dünyanın müxtəlif üzv ölkələrindən seçilmiş nümayəndələrdən, qəyyumlar şurasının üzvlərindən və qalan müstəqil üzvdən ibarət IGA tərəfindən qəbul edilib”, – deyə təşkilat bildirib. IRW-nin qəyyumlar şurasının sədri Haroun Atallah vurğulayıb ki, IRUSA-nın addımları “bütün federasiyanın işinə zərər vurub”.

Islamic Relief Worldwide ekstremist əlaqələrlə bağlı bir sıra ittihamlarla üz-üzədir

FWI IRW və onun tərəfdaşları barədə uzun illərdir səslənən ittihamları sənədləşdirib. Həmin ittihamlar “Müsəlman Qardaşlar” şəbəkələri ilə əlaqələrdən və ekstremist imamlara tribuna verilməsindən tutmuş, terrora dəstəkdə ittiham olunan qruplarla assosiasiyalara qədər uzanır.

Birləşmiş Krallıq mərkəzli xeyriyyə təşkilatı Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri tərəfindən terror təşkilatı kimi tanınıb, ABŞ Dövlət Departamenti isə onu “açıq-aşkar və dəhşətli” antisemitizmi təşviq etməkdə təsvir edib. İsrail HƏMAS-la iddia edilən əlaqələrə istinad edərək IRW-nin İsraildə, Qəzzada və Qərb sahilində fəaliyyətinə qadağa qoyub. 2018-ci ildə, IRW-nin antisemitizmi ilə bağlı mübahisələrdən iki il əvvəl, IRUSA Yunanıstanda qaçqınlara yardım məqsədilə HIAS ilə gördüyü işlərə görə Jerusalem Post-da müsbət işıqlandırma almışdı.

NGO Monitor, Henry Jackson Society və Yaxın Şərq Forumu (MEF) daxil olmaqla bir sıra tətbiqi siyasət araşdırmaları təşkilatları və media qurumları IRW-yə qarşı terrorun maliyyələşdirilməsi, nifrət təbliğatçılarına tribuna verilməsi, HƏMAS-a dəstək və antisemitizm ittihamlarını əks etdirən dosyelər hazırlayıb.

Henry Jackson Institute-un 2018-ci il hesabatında – “Wolves in Sheep’s Clothing: How Islamist Extremists Exploit the UK Charitable Sector” (“Qoyun dərisində canavarlar: islamçı ekstremistlər Birləşmiş Krallığın xeyriyyə sektorundan necə istifadə edir”) – qeyd olunur ki, IRW və onun ABŞ-dakı şəbəkəsi “islamçı terror təşkilatları ilə geniş əlaqələrdə ittiham olunur”. Nümunə kimi IRW-nin 1999-cu ildə Osama bin Laden-dən 50.000 dollar alması göstərilir.

MEF-in təşkilat barədə 2018-ci il hesabatında bildirilir ki, Rusiya hakimiyyəti 2005-ci ildə Islamic Relief-i Çeçenistanda terrora dəstək verməkdə ittiham edib. 2012-ci ildə İsveçrənin bank nəhəngi UBS Islamic Relief-in hesablarını bağlayıb və məlumatlara görə, terrorun maliyyələşdirilməsi ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən “müştərilərindən xeyriyyə təşkilatına gələn ianələri bloklayıb”. Dörd il sonra HSBC də eyni addımı atıb.

2021-ci ilin yanvarında ABŞ Dövlət Departamenti “IRW rəhbərliyinin dəfələrlə nümayiş etdirdiyi antisemitizm” səbəbilə IRW ilə əlaqələri kəsib. 2020-ci ilin noyabrında isə Almaniya Daxili İşlər Nazirliyi IRW-nin “Müsəlman Qardaşlar”la “ciddi əlaqələri”nə istinad edərək IRW ilə layihələri dayandırıb.

FWI həm IDEA, həm də IRW nümayəndələri ilə əlaqə saxlayıb və cavablar daxil olduqda onları dərc edəcəyini bildirib.