Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan homoseksualdırmı?

2026-cı il sentyabrın 22-də BMT-də çıxış edən Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Qəzza barədə, eləcə də BMT-də islahatla bağlı adəti şikayətlərindən danışıb, amma dünya səhnəsindəki vaxtının böyük hissəsini LGBTQ hüquqlarının genişlənməsini pisləməyə həsr edib. “Qlobal gender-neytrallaşdırma siyasətləri … ailə institutu ilə yanaşı, günahsız uşaqları hədəfə alan bir mühasirəyə çevrilib”, deyə o bəyan edib. Bu çıxış hökumətin ölkə üzrə LGBTQ hüquqları və HİV qruplarının ofislərinə gecə yarısı reydlər keçirilməsi barədə göstəriş verməsindən doqquz gün sonra baş tutub.

Türkiyədə LGBTQ icmasına qarşı bu cür hədəfli repressiya Ərdoğan hakimiyyətinin səciyyəvi xüsusiyyətinə çevrilib, bəs onu nə motivasiya edir? Aydın olan budur ki, Ərdoğanın mövqeyi ciddi şəkildə dəyişib. 2002-ci ildə keçirilən sual-cavab sessiyasında Ərdoğan Türkiyədəki LGBTQ türklərinin durumuna rəğbətlə yanaşan təsir bağışlayıb. Dövlətin gey türklərin hüquqlarını tanıyıb-tanımaması sualına gələcək baş nazir və prezident cavab verib ki, qanunlar LGBTQ türklərini tanımalıdır, televiziya ekranlarında gördüyü rəftarı isə insani saymadığını bildirib.

Baş nazir olarkən Ərdoğan əvvəlcə bu məsələyə məhəl qoymayıb. Ancaq 2014-cü ildə İstanbulun illik Pride paradına 100.000 nəfər qatıldıqdan sonra Ərdoğan 2015-ci ildə tədbiri qadağan edib və o vaxtdan bəri hər il. Türkiyə polisi “İslam Dövləti”nin (İŞİD) tərəfdarlarına Türkiyədə açıq şəkildə toplaşmağa və İstanbulun hava limanından tranzit mərkəzi kimi istifadə etməyə imkan verdiyi halda, Türkiyə polisi ölkənin gey icmasına və onların dəstəkçilərinə rezin güllələrlə atəş açıb. Pride tədbirlərinin yerinə Ərdoğan hökuməti açıq şəkildə anti-gey aksiyalar kimi “Büyük Aile Buluşması” mitinqlərinə sponsorluq etməyə başlayıb, dövlət mediasını isə onları pulsuz reklam və təbliğ etməyə çağırıb. Hökumət hətta bütün LGBTQ təşkilatlarını bağlamaq üçün konstitusiya dəyişikliyi ideyasını da gündəmə gətirib.

2021-ci il martın 20-də Ərdoğan prezident fərmanı ilə Türkiyəni Avropa Şurasının Qadınlara Qarşı Zorakılığın və Məişət Zorakılığının Qarşısının Alınması və Ona Qarşı Mübarizə haqqında Konvensiyasından, ironik şəkildə İstanbul Konvensiyası kimi tanınan sənəddən çıxarıb. Buna səbəb sənəddəki gender bərabərliyi anlayışına və homoseksuallığın açıq şəkildə normallaşdırılmasına etirazlar olub.

Türkiyə parlamenti indi gey cinsi əlaqəni açıq şəkildə qanundankənar elan edəcək, hətta Türkiyədə LGBTQ icması barədə xəbərlərin yayılmasını potensial olaraq cinayət sayacaq qanun layihələrini nəzərdən keçirir. Türkiyənin Radio və Televiziya Ali Şurası Netflix, Amazon və Disney kimi şirkətləri Ərdoğan rejiminin “sosial və mədəni dəyərlərə və Türk ailə quruluşuna zidd” saydığı məzmunu yayımladıqlarına görə cərimələyir. Paradoks ondadır ki, Ərdoğan hökuməti LGBTQ fəallarına məxsus və ya onların problemlərini müzakirə edən yüzlərlə sosial media hesabını bağlayarkən, Ərdoğanın trol orduları homoseksuallıq mövzusuna sanki vəsvəsə ilə bağlıdır və rejim tənqidçilərini tez-tez homoseksual aktlarla hədələyir.

Bu arada Ərdoğan homoseksuallıq mövzusuna getdikcə daha çox vəsvəsə ilə bağlı görünür. “LGBT — belə bir şey yoxdur”, deyə o, beş il əvvəl hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) konfransında bəyan edib, Kolumbiya Universitetində İran Prezidenti Mahmud Əhmədinejadın səsləndirdiyi oxşar fikirlə paralel apararaq. Ərdoğan dəfələrlə homoseksuallığı Türkiyəyə qarşı Qərb və ya qlobalist plan kimi təqdim edib. 2025-ci il mayın 23-də İstanbulda keçirilən Beynəlxalq Ailə Forumunda o, LGBTQ hərəkatını faşizmin bir forması adlandırıb.

Bir çox ölkə homoseksuallığa qarşı sərt tədbirlər görür, amma Ərdoğanın bu vəsvəsəsi qəribə görünür. Analitiklərin verməli olduğu sual budur: Türkiyə liderinin sərt xəttini nə motivasiya edir? Heç kim Ərdoğanın beyninə girə bilməz, heç kim onun yataq otağına girmək də istəmir. Türkiyə liderinin və həyat yoldaşı Eminenin dörd övladı var. Bununla belə, Ərdoğanın homoseksuallığa yönəlmiş görünən vəsvəsəsi və homoseksuallığın cəmiyyətə təsiri barədə şişirtmələri və yalanları daha geniş bir modelə uyğun gəlir: kimliyini gizlədən homoseksuallar inkar etməyə çalışdıqları cəmiyyətlərə qarşı ən repressiv olanlar sırasında yer ala bilirlər.

Bu fenomenlə bağlı kifayət qədər ədəbiyyat var. Məsələn, “Journal of Personality and Social Psychology” jurnalında 2012-ci ildə dərc olunmuş məqalədə belə nəticəyə gəlinib: “Homofobiya öz cinsinə qarşı etiraf olunmamış cazibəsi olan və belə istəkləri qadağan edən avtoritar valideynlərin yanında böyüyən insanlarda daha qabarıqdır”. Türkiyə lideri barədə bioqrafiyasında Vaşinqton İnstitutunun tədqiqatçısı Soner Cagaptay Ərdoğanın avtoritar tərbiyəsini təsvir edib. Məqalənin həmmüəllifi, Roçester Universitetinin professoru Richard Ryan “Scientific American”a deyib: “Bəzən insanlar geylərdən və lesbiyanlardan təhdid hiss edirlər, çünki öz impulslarından qorxurlar; bir mənada onlar ‘həddindən artıq etiraz edirlər’”.

Əgər Ərdoğanla bağlı da vəziyyət belədirsə, o, tək deyil. Macarıstanın 2011-ci il Konstitusiyasının gey hüquqlarını məhdudlaşdıran və nikahı yalnız kişi ilə qadın arasında müəyyən edən müddəalarının əsas müəlliflərindən biri olan József Szájer sonradan polis onu yalnız kişilərin iştirak etdiyi bir gecədən qaçarkən yaxaladıqdan sonra Avropa Parlamentindəki vəzifəsindən istefa verib. 2013-cü ildə Böyük Britaniyada ən yüksək rütbəli katolik keşişi və eynicinsli nikaha qarşı kampaniya aparan Keith O’Brien də keşişlərlə cinsi təmas axtardığı, hətta belə təmasda olduğu barədə açıqlamalardan sonra arxiyepiskop postundan istefa verib. Avstriyanın ifrat sağçı lideri Jörg Haiderin ölümündən sonra onun protejesi Stefan Petzner ikisinin cütlük olduğunu etiraf edib.

ABŞ-da FTB-nin keçmiş direktoru J. Edgar Hoover, özünün gey olması barədə iddialar fonunda, bir çoxunu homoseksuallıqda suçladığı rəqiblərinin həyatını məhv edib.

Bəs islamçı olan Ərdoğan fərqlidirmi? Türkiyə liderinin “Müsəlman Qardaşlar”dan ilhamlanan ideologiyasının çəkisini nəzərə alsaq, ən böyük analogiya, yəqin ki, İran İslam Respublikasıdır. Əhmədinejad İranda homoseksuallığın mövcudluğunu inkar edəndə, o, təkcə İran tarixinin üstünü ört-basdır etməyə çalışmırdı, həm də bir çox şiə mədrəsəsinin açıq sirrini və, əgər Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin profillərinə inanmaq olarsa, Ali Lider Müctəba Xameneinin özünü də.

Amma şübhəsiz olan budur ki, müasir dövrdən əvvəlki İranda homoseksuallıq nadir hal olmayıb və bu, fars poeziyasında və rəssamlıqda geniş əksini tapıb. Ironikdir. Sirus Shamisa-nın Shahedbazi dar Adabiyat-e Farsi əsəri İranda homoseksuallığın mənşəyinin ölkəni işğal etmiş türk hərbi zabitlərindən qaynaqlandığını irəli sürür. İranlı bloqçular bu praktikanın xüsusilə İranın dini şəhərlərində daha geniş yayıldığını müzakirə edirlər. Keçmiş bir mədrəsə tələbəsi də Qum mədrəsəsində yaşadığı homoseksual təcrübələrin çox yayıldığını təsvir edib. O, tək olmayıb. Doğrudan da, iranlılar zarafatla deyirlər: “İranda livat ölüm cəzası ilə cəzalandırılır. Mədrəsədə isə diplomla”.

İraqlı siyasi analitik Bashir al-Hujaimi İraq televiziyasında Nəcəfin İraqda homoseksuallığın ən yüksək səviyyədə olduğu yer olduğunu deyəndə, səbəb kimi mədrəsələri nəzərdə tutduğunu eyham vuranda mübahisə yaradıb. Digərləri isə mədrəsələrdəki bu praktika barədə daha açıq danışıb.

İranlılar mədrəsə tələbələri arasındakı homoseksuallıqla bağlı zarafatlar edir, İranın ali liderinin özünün iddia edilən homoseksuallığı barədə pıçıltı ilə danışarkən, “həddindən artıq kompensasiya” məsələsi aydın görünür.

Eyni sual Türkiyənin daxilində də aktuallaşmalıdır. Heç kim Ərdoğanın ağlında, qəlbində və ya ofşor bank hesablarında nə olduğunu bilmir. Əgər Ərdoğan geydirsə, bunda pis heç nə yoxdur. Amma Ərdoğanın homoseksuallığa qəribə dərəcədə fokuslanması ilə türk şərhçilərinin gey söyüşlərinə görünən vəsvəsəsi birlikdə belə bir sual doğurur: görəsən, Ərdoğanın ortaya qoyduğu davranış modeli onu səmimi sosial mübarizdən çox, Türkiyənin József Szájerinə çevirmir?