Netanyahu bu gün daha çox Qolda Meir, yoxsa Menaxem Beginə bənzəyir?

1973-cü il sentyabrın 25-də İordaniyanın kralı Hüseyn İsrailə uçaraq baş nazir Qolda Meirə Suriya ordusunun müharibəyə hazır olduğunu dedi. Onun generalları bu xəbərdarlığı ciddiyə almadı. On bir gün sonra yəhudiliyin ən müqəddəs günü olan Yom Kippurda Misir və Suriya hücuma keçdi. Meir müharibədən sağ çıxdı, amma onun hökmündən yox.

Bu gün israillilər İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahunu iki sələfi ilə ölçüb-biçirlər. Bir düşərgə xəbərdarlığı eşidib hərəkətə keçməyən lider kimi Meiri görür. Digər düşərgə isə təhlükəni Misirlə sülh müqaviləsinə və İraqın Osiraq reaktorunun məhvinə çevirən baş nazir Menaxem Begini önə çıxarır. Netanyahunun 2026-cı il sentyabrın 27-də Əbu-Dabiyə səfəri hansı mirasın ardınca getdiyini göstərdi.

Birinci düşərgənin əlində bir telefon danışığı var idi. 2026-cı il sentyabrın 8-də “Haaretz” yazdı ki, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin prezidenti Məhəmməd bin Zayed 2023-cü il oktyabrın 7-dən təxminən on gün əvvəl Netanyahunu Qəzzanın hakimlərinin genişmiqyaslı hücuma hazırlaşdığı barədə xəbərdar edib. Ardınca “The New York Times” məlumat yaydı ki, bu xəbərdarlıq İsrailin təhlükəsizlik rəhbərlərinə heç vaxt çatdırılmayıb və Netanyahu 2023-cü il oktyabrın 1-də Səudiyyə Ərəbistanı ilə normallaşmaya zərər dəyə biləcəyindən ehtiyatlanaraq Qəzzadakı komandirlərə zərbə endirilməsinə qarşı çıxıb. Netanyahu hər hansı xəbərdarlıq aldığını inkar etdi.

İkinci düşərgə isə dəlilini Əbu-Dabidə görür. Altı saatlıq səfərdə Netanyahunu “Mossad”ın direktoru Roman Qofman və Milli Təhlükəsizlik üzrə müşavir Şmuel Ben Ezra müşayiət edib. Ertəsi gün Əmirliklərin dövlət xəbər agentliyi görüşü təsdiqlədi. Bu təsdiq mühüm idi. 2026-cı ilin mayında Netanyahunun ofisi müharibə vaxtı Əmirliklərə gizli səfər barədə məlumat yaymış, Əbu-Dabi isə bu iddianı rədd etmişdi.

Dəyişikliyi qonaq siyahısı izah edir. “Yedioth Ahronoth”un mənbələri masa arxasında Səudiyyə Ərəbistanı, İordaniya, Mərakeş, Qətər və şərqi Liviyanın nümayəndələrinin olduğunu bildirib, iki Fars körfəzi diplomatı isə “Israel Hayom”a deyib ki, İsraillə münasibəti olmayan ən azı iki dövlət nümayəndə göndərib. Həmin hökumətlərin heç biri iştirakını təsdiqləməyib. Bu xəbərlərə görə, Qofman toplantını Ər-Riyadın Qırmızı dənizdə husilərin hücumlarına qarşı İsraildən kömək istəməsindən sonra təşkil edib. Ərəb məsələləri üzrə israilli analitik Yoni Ben Menaxem əlavə edir ki, səudiyyəlilər kəşfiyyat, erkən xəbərdarlıq və hava hücumundan müdafiə istəyiblər, Netanyahu isə imtina etməyib.

Normallaşma bir vaxtlar uçuşlar, səfirliklər və fotolar demək idi. Erkən xəbərdarlıq paylaşılan radar məlumatları deməkdir. Hava hücumundan müdafiə isə qoşalaşdırılmış batareyalar və kimin nəyə atəş açacağına dair ortaq qaydalar deməkdir. Bunların heç biri uzun müddət gizli qalmır. Səudiyyə radarları İsrail buraxıcı qurğularını məlumatla təmin etməyə başlayandan sonra Ər-Riyad, diplomatları nə desə də, Yerusəlimlə Tehran arasındakı müharibədə tərəf tutmuş olur. Tehranın ən müstəqil müttəfiqi olan husilər Səudiyyə Ərəbistanını illərlə davam edən danışıqların yarada bilmədiyi əməliyyat ittifaqına doğru itələdilər.

Məhz burada Beginlə müqayisə bir boşluğu üzə çıxarır. Begin 1981-ci il iyunun 7-də, seçkilərə üç həftə qalmış, İraqın Osiraqdakı nüvə reaktoruna zərbə endirdi və səsvermədə qalib gəldi. O, təkbaşına hərəkət etdi. Reyqan administrasiyası F-16 qırıcılarının tədarükünü dayandırdı və BMT Təhlükəsizlik Şurasında hücumu pisləyən qətnamənin lehinə səs verdi. Begin Vaşinqtonun qəzəbinə tab gətirə bilirdi, çünki heç bir ərəb hökumətindən heç nə istəməmişdi. Netanyahu isə bir neçəsindən istəyib və 2026-cı ildə Küveyt və Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin öyrəndiyi kimi, İranın cavab zərbəsini ilk olaraq elə onlar görəcək. Onlar Əbu-Dabiyə ona görə gəldilər ki, arxalarında Amerika qüvvələri dayanır.

Deməli, Begin strategiyası növbəti raunddan əvvəl Vaşinqtondan üç qərar tələb edir. Birincisi, Pentaqon Əbu-Dabi kanalını 2021-ci ildə İsraili öz tərkibinə daxil etməklə İsrail və ərəb ordularını vahid planlaşdırma çətiri altında birləşdirən Mərkəzi Komandanlığın daxilində daimi struktura çevirməlidir. İkincisi, Vaşinqton Ər-Riyada iki hökumətin 2025-ci ilin noyabrında imzaladığı müdafiə sazişindən də kənara çıxan təminat təklif etməlidir ki, Səudiyyə Ərəbistanı heç vaxt İsrail radarları ilə İranı nəzərə almaq arasında seçim etməyə məcbur qalmasın. Üçüncüsü, administrasiya öz məqsədini adlandırmalıdır. Prezident Donald Tramp müharibəni bitmiş elan etməyi götür-qoy edərkən Pentaqon təxminən 50.000 hərbçinin yerləşdirilməsini 2027-ci ilədək uzatdı. Ərəb hakimləri Vaşinqtonun qələbə elan edib onları Tehranın insafına buraxacağından şübhələnirlərsə, İsrailin yanında dayanmayacaqlar.

Meir xəbərdarlığını bir ərəb kralından eşitdi və generallarının bunu üstələməsinə imkan verdi. Netanyahu isə, öz xəbərdarlığının aqibəti necə olur-olsun, vaxtilə İsraili xəbərdar etmiş ərəb hakimlərini onunla birgə səmanı qorumağa çağırdı. Sınaq Ərəbistan yarımadası üzərində, husi raketinin Ər-Riyada doğru yola düşdüyü və onu ilk olaraq İsrail radarının gördüyü gecə gələcək.