İran Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini ABŞ və İsraillə yanaşı düşmən sayır

Son iki insident İran İslam Respublikasının Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə qarşı diplomatik hücumunu yenidən qızışdırıb. Birincisi, 2026-cı il sentyabrın 28-də Əmirliklər rəsmisi Xəlifə Şahin əl-Mərər hökumətinin İranın nəzarətində olan üç Fars körfəzi adasına dair iddialarını yenidən səsləndirib.

İranın xarici işlər nazirinin müavini Kazem Qərib-Abadi cavabında bildirib ki, Böyük və Kiçik Tonb adaları, eləcə də Əbu Musa “İran ərazisinin ayrılmaz hissəsidir” və əmirliklilərə məsləhət görüb ki, bunun əvəzinə “qonşuluq xoş niyyətinə sadiqlik göstərsinlər və regionun tarixi və hüquqi reallıqlarını qəbul etsinlər”.

Bu, hətta rejim müxalifətinin də qəbul etmədiyi həssas mövzudur. Şah Məhəmməd Rza Pəhləvi adaları 1971-ci ildə, britaniyalılar geri çəkilərkən ələ keçirmişdi. Onun mühacirətdə yaşayan oğlu Rza Pəhləvi həmin adalar üzərində İranın suverenliyini yenidən vurğulayıb, əvəzində rejimi zəifliyi ucbatından onların itirilməsi riskini yaratmaqda tənqid edib. Rejim isə adalarla bağlı iddiaları özünü legitimləşdirmək üçün İran millətçiliyini müdafiə etmək imkanı kimi dəyərləndirib. Bu taktika son müharibədən əvvəl getdikcə daha az effekt verirdi, lakin rejimin müharibə dövründəki uğuru ona yeni nəfəs verib.

Daha sonra, 2026-cı il sentyabrın 28-də Əmirliklərin prezidenti Məhəmməd bin Zayed təsdiqləyib ki, onun dəvəti ilə İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu Əbu-Dabiyə səfər edib. İran Xarici İşlər Nazirliyi bəyanat yayaraq xəbərdarlıq edib ki, “regionun bütün ölkələri regionun kollektiv sülhünü və təhlükəsizliyini təhdid edən belə səfərlərin nəticələrinə dair ehtiyatlı olmalıdır”.

Rejim mediası da kampaniyaya qoşulub. Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasına yaxın Nour News Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə qarşı bir neçə redaksiya yazısı dərc edib. Onlardan birində İsrailin “Dəmir Günbəz”i Əmirliklərdə yerləşdirməsi sübut kimi göstərilərək deyilirdi ki, “Əbu-Dabi bu gün sadəcə İranın cənub qonşusu deyil; o, ən həssas məqamda İranın başlıca düşməni ilə əməkdaşlığını açıq və əməliyyat səviyyəsinə qaldıran ölkədir”. Yazıda Əmirliklər “düşmən”in hərbi ölçüsü kimi təqdim olunub, bu ölkənin “İranda siyasi dəyişiklikdən açıq-aşkar danışdığı” vurğulanıb. Digər resurslar da eyni fikri səsləndirib, hətta Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini “legitim hədəf” adlandırıb.

Başqa bir yazıda Əmirliklər regional sabitlikdən danışarkən Netanyahunu qəbul etməklə sabitliyi pozduğuna görə “ikiüzlü” adlandırılıb. Yazıda belə bir nəticəyə gəlinib: “Əgər Əbu-Dabi həqiqətən sabitlik istəyirsə, yol ... davranışın dəyişməsinə, regionun yeni reallıqlarının qəbuluna və yerli təhlükəsizlik mexanizmlərində iştiraka aparacaq” — yəni Amerika və İsrailin kənarda qaldığı regional nizama.

Başqalarının regionu sabitsizləşdirməsi barədə bu cür ittihamlar İranın rəsmi bəyanatlarında və mediasında geniş yayılıb və çox mətləbdən xəbər verir. Tehranın gözündə ABŞ və İsrailin regiondakı mövcudluğu sabitsizləşdirici amildir, öz xarici siyasətini isə bu cür imperial və müstəmləkəçi layihələrə təbii reaksiya kimi görür.

2009-cu ildəki “Yaşıl hərəkat”dan sonra illərlə həbsdə yatmış islahatçı jurnalist Əhməd Zeydabadi də oxşar mövqe sərgiləyib. O, “Netanyahu dəstəsinin İrana qarşı gizli və sui-qəsdçi planları” barədə xəbərdarlıq edib, lakin onların qarşısını almaq üçün daha yumşaq diplomatik ton, daxili birlik və dövlətçilik məharəti təklif edib.

2026-cı il oktyabrın 3-də İslam Respublikası Xəbər Agentliyi eyni məsələ ilə bağlı Tehran Universitetinin professoru Hadi Borhani ilə müsahibə dərc edib. Borhani Birləşmiş Ərəb Əmirliklərini “İsrailin ərəb və islam dünyasına açılan qapısı” adlandırıb və bildirib ki, “İsraillə əməkdaşlıq Əmirlikləri mümkün böhran zamanı daha zəif mövqeyə salacaq”. O, Əbu-Dabini Əmman, Qahirə və Riyadla müqayisə edib; son illərdə bu paytaxtlar — ilk ikisinin yəhudi dövləti ilə rəsmi münasibətlərinə baxmayaraq — Yerusəlimə münasibətdə daha tənqidi mövqe tutub.

Keçmiş xarici işlər naziri, ayətullah Əli Xameneinin, nəzəri olaraq həm də Müctəba Xameneinin uzunmüddətli müşaviri Əli Əkbər Vilayəti hər iki mübahisəni əlaqələndirib: “Siyasi yaşı yarım əsrə çatmayan bir ölkə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının tribunasından keçmiş əsrlərin sənədlərində və xəritələrində İranın adına yazılmış adalara iddia edir”.

Getdikcə daha aydın görünür ki, İranın Əmirliklərlə münasibətləri geri dönüşü olmayan həddə yaxınlaşır, hətta İranın müharibə dövründə raket və dron hücumları endirdiyi vaxtdakından da daha pis həddə çatır. Bir vaxtlar Tehran həm Əbu-Dabiyə, həm də Dubaya ehtiyatla yanaşırdısa, səbəb hər iki şəhərdə iranlı sərmayənin böyük paya malik olması idi. Bu gün isə İranın açıqlamaları ideoloji düşmənçiliyin praqmatizmi üstələyəcəyindən xəbər verir. Praktikada bu o deməkdir ki, İran Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə daha çox İsrailə yanaşdığı kimi, digər ərəb dövlətlərinə isə daha az əvvəlki kimi yanaşdıqca, Əbu-Dabi gələcək münaqişələrdə daha genişmiqyaslı hücumlara hazırlaşmalıdır.