Ərdoğan Türkiyədəki LGBT vətəndaşlara qarşı mübarizəsini BMT-yə daşıdı

2026-cı il sentyabrın 13-də gecə saat 1-də Türkiyə polisi beş şəhərdə LGBT hüquqları və HİV üzrə qrupların ofislərinə basqın edib. Doqquz gün sonra Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan BMT Baş Məclisində dedi ki, “qlobal gender-neytrallaşdırma siyasətləri … ailə institutu ilə yanaşı, günahsız uşaqları hədəfə alan mühasirəyə çevrilib”. Onun təklif etdiyi çarə: bir kişi və bir qadından ibarət ailənin qorunması.

O, reydlərdən danışmadı. Türkiyədə LGBT insanlar üçün təhlükə artıq təkcə ritorika deyil. İslam doktrinasını dövlət siyasətinə çevirən hakimiyyət bunu polis və prokurorlar vasitəsilə icra edir, LGBT vətəndaş cəmiyyətini sıradan çıxarır, bəhanə xarakterli ittihamlarla homoseksuallığı və LGBT kimliyini cinayətləşdirir, hakimiyyəti daha da mərkəzləşdirir. Bu, LGBT insanları təmsil edən və dəstəkləyən fəallara və qruplara zərbə vurmaqla həm LGBT insanlar üçün hüququn aliliyini, həm də bütün Türkiyə vətəndaşlarının əsas hüquqlarını təhdid edir. Həbs edilənlər heç bir ailəyə təhlükə yaratmır, onların hüquqları da hamınınkı kimi Türkiyə sərhədində bitmir.

Proses şahidlərin susdurulması ilə başladı. Sentyabrın 12-də məhkəmə LGBT qruplarının veb-saytlarını və sosial media hesablarını blokladı, bir neçə saat sonra isə polis hərəkətə keçdi. Yeddi LGBT hüquqları qrupu, iki HİV təşkilatı, eləcə də barlar və gecə klubları hədəfə alındı. Hədəflər arasında LGBT insanların ailə üzvləri və dostlarının birliyi olan LİSTAG da var idi. Ədliyyə naziri Akın Gürlek əməliyyatı “My Family Is Safe” (“Ailəm Təhlükəsizdir”) adlandırdı, onu Ərdoğanın 2026–2035 “Ailə və Əhali Onilliyi” proqramı ilə əlaqələndirdi və dedi ki, əməliyyat “LGBT-ni və əxlaqsızlığı təbliğ edən” assosiasiyaları hədəfə alır.

15 vilayətdə azı 116 nəfər saxlanılıb, azı 83 nəfər barəsində məhkəməyədək həbs qətimkan tədbiri seçilib, 160-dan çox şəxs barəsində isə istintaq aparılır. LGBT qrupları saxlanma zamanı müdaxilə xarakterli soyundurularaq axtarışlar, alçaldılma və təcrid halları barədə məlumat verir. Saxlanılanların əksəriyyəti trans qadınlardır, onlara fahişəlik, yaxud narkotik, əxlaqsızlıq və birliklər haqqında qanunla bağlı pozuntular ittihamı irəli sürülüb. Türkiyənin İnsan Haqları Assosiasiyası bildirib ki, “cinayətkar təşkilat yaratmaq” kimi ittihamlar bütöv bir icmanı təqsirləndirmək üçün əlavə edilib. Prokurorlar Türkiyənin aparıcı LGBT təşkilatı Kaos GL-ni uşaqlar da daxil olmaqla ictimaiyyət üçün əlçatan ola bilən əxlaqsız məzmun yerləşdirməkdə ittiham ediblər.

Həbs edilən Kaos GL üzvləri arasında LGBT övladının anası Nedime Erdoğan da var. O deyir ki, LGBT insanları və onların ailələrini bir arada saxlamaq üçün təşkilata qoşulub. Jurnalist Tuğba Tekerek iki il əvvəl Kaos GL üçün frilanser yazdığı məqaləyə görə həbs edilib. “My Family Is Safe” adlı əməliyyat ailəsini bir yerdə saxlamağa çalışan bir ananı həbsə göndərib.

Hakimiyyət azı 419 sosial media hesabını bloklayıb və ya məhdudlaşdırıb. Polis İstanbulda Çağlayan məhkəmə binası qarşısında 100-dən çox etirazçını saxlayıb, Gürlek isə qrupların qanuni olan xarici maliyyələşməsi ilə bağlı maliyyə cinayətləri üzrə müstəntiqləri işə cəlb edib. Prokurorlar Mersində iki assosiasiyanın ləğvi üçün addım atıblar.

2020-ci ildə Türkiyənin dövlət dini qurumu olan Diyanet Ramazan xütbəsində bəyan etmişdi ki, İslam homoseksuallığı məhkum edir. Ankara Vəkillər Kollegiyası etiraz edəndə prokurorlar hüquqşünaslarla bağlı araşdırmaya başlayıb, Ərdoğan isə din xadiminin tənqidini dövlətə və İslama hücum adlandırıb, xütbəni də özünü müsəlman sayanların hamısı üçün məcburi elan edib. 2021-ci ildə Ərdoğan qadınlara qarşı zorakılıqla bağlı İstanbul Konvensiyasından çıxdı, onun Kommunikasiya İdarəsi isə bildirdi ki, konvensiya “homoseksuallığı normallaşdırmağa çalışan” insanlar tərəfindən ələ keçirilib. 2025-ci ildə Diyanet bütün məscidlərə “cinsizləşdirmə”ni bəşəriyyət üçün ən ağır təhdidlərdən biri adlandıran xütbə göndərib.

2025-ci ildə sızdırılan qanun layihəsi “bioloji cinsə və ümumi əxlaqa zidd” davranışa görə üç ilədək həbs cəzası nəzərdə tuturdu. Vətəndaş cəmiyyəti onun ard-arda gələn məhkəmə-hüquq paketlərindən çıxarılmasına nail oldu. Buna görə Ankara alətləri dəyişdi. Türkiyə konstitusiyaya görə dünyəvi olaraq qalır, eynicinsli münasibətlər isə qanunidir. Ancaq dövlət minbərindən verilən hökm əvvəlcə prezidentin tezisinə, sonra prokurorun “əxlaqsızlıq” yanaşmasına, daha sonra isə səhər tezdən keçirilən reydə çevrilib. İslam doktrinası sanki qanunmuş kimi tətbiq edilir. Nəticə budur: LGBT insanlar hüquqi baxımdan mövcud ola bilirlər, amma təşkilatlana, nəşr edə, maliyyə toplaya və etiraz edə bilmirlər.

Ərdoğanın AKP-si seçkilər ərəfəsində mühafizəkar elektoratı səfərbər etmək üçün anti-LGBT hücumları sərtləşdirib. Hökumət doğum göstəricilərinin azalmasında günahı onların üstünə atır, halbuki Türkiyə ailələri üçün real təhlükələr yoxsulluq, qeyri-sabitlik və qadınlara qarşı zorakılıqdır. Milli tənəzzülə görə azlıqları günahlandırmaq avtoritarların köhnə alətidir.

BMT-də Ərdoğan bu layihəni qlobal müstəviyə çıxardı. BMT İnsan Hüquqları Şurası 2016-cı ildə anti-LGBT zorakılıq üzrə ekspert vəzifəsi yaradanda İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının üzvləri, əhalisinin əksəriyyəti müsəlman olan Albaniya istisna olmaqla, buna mane olmağa çalışdılar. Bu spektrin son həddində dövlət tərəfindən məcburi tətbiq edilən İslam doktrinası ölümcül olur. ABŞ-ın Beynəlxalq Dini Azadlıq Komissiyası eynicinsli münasibətləri ölüm cəzası ilə cəzalandıran on ölkə sayır və onların hamısı şəriətin rəsmi şərhlərinə istinad edir. Türkiyə hələ həmin nöqtədə deyil, amma istiqamət şübhə doğurmur. Təhlükə İslam doktrinasının dövlət gücü kimi işlədilməsidir.

LGBT hüquqları insan hüquqlarıdır və Türkiyənin müttəfiqləri bunu deməyə başlayıb. Avropa Şurasının insan hüquqları üzrə komissarı bildirib ki, ailə dəyərləri və uşaqların qorunması təkbaşına hüquqların məhdudlaşdırılmasına bəraət qazandıra bilməz. Altı Avropa hökuməti Ankaranın addımlarını “dərin narahatlıq doğuran” adlandırıb, Avropa Parlamentinin məruzəçisi isə Türkiyənin “qaranlıq yolla” getdiyi barədə xəbərdarlıq edib. Brüssel, Ankaraya namizəd ölkələrin cinsi oriyentasiyadan asılı olmayaraq insan ləyaqətinə hörmət etməli olduğunu xatırladaraq, həbsdəki fəalların azadlığa buraxılmasını üzvlük prosesində irəliləyişin şərtinə çevirməlidir.

Vaşinqton daha da irəli getməlidir. Orada qınama çağırışları ikipartiyalı xarakter daşıyır. Konqresmen Carlos Giménez (R-Fla.) və Congressional Equality Caucus mövqe bildiriblər, senator Jeanne Shaheen (D-N.H.) isə Alyaskadan respublikaçı senator Lisa Murkowski ilə birlikdə həmmüəllifi olduğu Global Respect Act-in qəbulunu tələb edir. Qanun LGBT insanlara qarşı sui-istifadə edən xarici rəsmilərə sanksiya tətbiqini nəzərdə tutur. Konqres onu qəbul etməli, Tramp administrasiyası isə Ankaraya birbaşa təzyiq göstərməlidir. Bir azlığı həbsə atan və Amnesty-ni susduran NATO müttəfiqinin və Avropa İttifaqına namizəd ölkənin, Ərdoğanın BMT-də dediyi kimi, İsraili “soyqırım zehniyyəti”ndə ittiham etməyə əsası yoxdur; bu çıxış İsrail nümayəndələrinin zaldan çıxmasına səbəb olmuşdu.

Kaos GL kampaniyaçısının daha əvvəlki layihə barədə dediyi kimi: “Bu qanun layihəsi ailələri qorumaqla bağlı deyil — bu, mövcudluğu cinayətləşdirməkdir.”

Ərdoğan BMT-də dedi ki, uşaqlar və ailələr mühasirədədir. Türkiyədə mühasirədədirlər. Mühasirə prezident sarayından gəlir.