Konqres Somalilendi yalnız müdafiə tərəfdaşı kimi deyil, təbiətin qorunmasında lider kimi görməlidir

Prezident Abdirahman Mohamed Abdullahi “Irro” 2026-cı il sentyabrın 5-də Vaşinqtona gəlib. Təxminən üç həftəlik səfər ABŞ-da siyasətçilərlə və BMT Baş Assambleyasında dünya liderləri ilə görüşləri, tətbiqi siyasət araşdırmaları təşkilatlarında çıxışları, habelə ABŞ-dakı Somaliland diasporu ilə görüşləri nəzərdə tutur.

Respublikaçılar Somaliland məsələsi ətrafında birləşiblər. 2023-cü ildə onlar Somalilandin 2023 National Defense Authorization Act-a daxil edilməsinə nail olublar və bu, könülsüz davranan ABŞ Dövlət Departamentini gələcək dövlətlə münasibətlər barədə hesabat verməyə məcbur edib. Respublikaçılar əvvəlcə Tayvanın Somalilandə açılımını, daha sonra isə 2025-ci il dekabrın 26-da İsrailin rəsmi tanımasını alqışlayıblar. Proqressivlər isə dörd səbəbə görə daha az həvəsli olublar: çoxları Somalilandə Respublikaçılar layihəsi kimi baxırdı; onlar Minnesota ştatından, isaaq tayfasına rəqib klana mənsub demokrat konqresmen İlhan Omarın mövqeyini əsas götürürdülər; İsrailin tək tanıması və Somalilandin köçkün düşmüş qəzzalıları qəbul edəcəyi barədə yalan şayiələr fələstinpərəst liderləri qıcıqlandırdı; Demokratların platforması və gündəliyi isə ABŞ-ın tanıması üçün irəli sürülən hərbi və təhlükəsizlik arqumentlərini öncül saymırdı.

Bununla belə, ümumi proqressiv yanaşmadan və qadınların hüquq və imkanlarının genişləndirilməsi səylərindən əlavə, Demokratlar Somalilandin ətraf mühitçilik və təbiəti mühafizə təşəbbüslərində də qəbul ediləsi çox məqam görməlidirlər. Bu sahədə ölkə Namibiya və Ruanda ilə yanaşı, qitədə lider mövqeyə çıxıb. Əhəmiyyətli olan odur ki, bunu prinsipial əsasda, ciddi turizm gəliri və ya xarici yardım olmadan edir. Tənqidçilər bəzən Somalilandin sadəcə Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin separatçı layihəsi olduğunu iddia etsələr də, ətraf mühit və iqlim dəyişikliyi üzrə keçmiş nazir Şükri Hacı İsmail Bandare (Shukri Haji Ismail Bandare) brakonyerlərin və vəhşi təbiət qaçaqmalçılarının buraxılması üçün göstərilən Əmirlik təzyiqini dəfələrlə rədd edib.

Somalilandin bir-birini əvəz edən administrasiyaları xüsusilə gepardların mühafizəsini önə çəkib: balaları qaçaqmalçıların əlindən xilas edib və nəsli kəsilmək təhlükəsi altında olanlar kateqoriyasından bir pillə aşağı sayılan, rəsmi olaraq “həssas” statusu verilmiş bu pişiyin reabilitasiyası üçün yeni mərkəzdə minlərlə akr ərazi ayırıb. Paytaxt Hərgeysadan bir saatlıq yol məsafəsində yerləşən gepardların qorunduğu əraziyə son səfərim zamanı bir neçə gepard qrupunu gördüm və Somaliland faunasının Afrika Buynuzunda ən zəngin və sağlam fauna sıralarında qalmasını təmin etmək üçün müntəzəm qan analizi, nəcis nümunələrinin götürülməsi və digər tibbi prosedurlar aparan baytarların, o cümlədən amerikalıların bəziləri ilə görüşdüm.

Mən Irro, keçmiş prezident Musa Bihi və Afrika Buynuzunda Serengetidəki və Cənubi Afrikadakı parklarla rəqabət apara biləcək milli park yaratmaq vizyonu ətrafında birləşən digər rəsmilərlə danışdım.

Quraqlıqla aclıq arasındakı fərq təbiətdən daha çox hökumətin imkanlarından asılıdır. Somaliland quraqlığı aclıq olmadan keçir, çünki onun demokratik hökuməti su laylarını qoruyur və iqlimi məhv edən kömür ticarətinə qarşı sərt tədbirlər görüb. Somali isə səhralaşma genişləndiyi halda belə, kolları və ağacları yandırıb gəlir götürməklə bu ticarətdən qazanır.

ABŞ-ın ən güclü xarici siyasəti həmişə ikipartiyalı olub. Prezident Ronald Reagan və Nümayəndələr Palatasının spikeri Thomas “Tip” O’Neill Jr. dövründə, müxtəlif siyasi düşərgələri təmsil edən bu iki lider hər zaman eyni motivləri və vurğuları bölüşməsələr də, yenə də əməkdaşlıq ediblər.

Respublikaçılar Somalilanddə ekstremizmə və Çin nüfuzunun genişlənməsinə qarşı dayaq məntəqəsi görə bilərlər. Demokratlar isə burada demokratiya və ətraf mühitçilik mayakı görməlidirlər. Heç biri Somalilandə yalnız İsrail-Fələstin siyasətinin və ya başqa gündəmlərin prizmasından baxmamalıdır. Birlikdə Somaliland bütün amerikalıların yenidən ortaq məxrəc tapa biləcəyi mövzuya çevrilə bilər.