Küveyt gənclərin səlahiyyətləndirilməsini nə qədər yan keçə bilər?

Küveyt gənc ölkədir, vətəndaşlarının əksəriyyəti 35 yaşdan aşağıdır. Küveyt gənclərin təhsilinə milyardlarla dollar sərmayə qoyur. Təhsilli, rəqəmsal mühitə bağlı, sahibkarlıqda, peşəkar şəbəkələrdə, könüllülükdə və ictimai debatlarda fəal olan küveytli gənclərin ölkələrinin gələcəyini formalaşdırmaq üçün həm bacarıqları, həm də ambisiyaları var. Ancaq onların siyasi institutlara, iqtisadi prioritetlərə və yüksək vəzifələrə təyinatlara təsiri hələ də məhdud qalır. Əsas çağırış gəncləri sadəcə liderliyə hazırlamaq deyil, onlara bu liderliyi həyata keçirməyə imkan verən institutlar qurmaqdır.

Küveyt Universitetində tələbə seçkiləri ilə bağlı qaydalar akademik uyğunluq tələblərini müəyyənləşdirir və təbliğat üçün məkanlara, tədbirlərə, materiallara əvvəlcədən razılıq alınmasını şərt qoyur. 2024-cü ilin sentyabrında universitet İctimai Universitetlər Şurasının göstərişi ilə pozuntularla bağlı şikayətlərdən sonra dövlət ali təhsil müəssisələrində tələbə seçkilərinin dayandırıldığını elan etdi. Şura tələbələrə bunun əvəzinə elmi, idman, sosial və mədəni fəaliyyətlərlə məşğul olmağı tövsiyə etdi. Bu fəaliyyətlər bacarıqları inkişaf etdirsə də, seçkilər, təbliğat, koalisiya quruculuğu və hesabatlılıq təcrübəsini əvəzləyə bilməz. Tarixən tələbə seçkiləri küveytli gənclərə siyasi cərəyanları müzakirə etmək, ziddiyyətli maraqları uzlaşdırmaq və gözləntilərini ifadə etmək imkanı verirdi. Seçkilərin dayandırılması siyasi iştirak yollarından birini daraldıb.

Rəqəmsal platformalar küveytli gənclərə mənzil, məşğulluq, ictimai xidmətlər və siyasi islahatlarla bağlı müzakirə meydanı yaradır, amma onlayn iştirak, belə tənqidlərin dövlətin həddən artıq həssas saydığı hüquqi sərhədləri keçdiyi hallarda, hüquqi risklər daşıya bilər. Yaranan qeyri-müəyyənlik özünüsenzuranı gücləndirir və gəncləri qərarları sorğulamaqdan, kollektiv şəkildə təşkilatlanmaqdan və hesabatlılıq tələb etməkdən çəkindirir, nəticədə vətəndaş fəallığı və institutlara etimad zəifləyir.

Siyasi iştirak həm də şəbəkələrə, informasiyaya, resurslara və qərar qəbul edənlərə çıxışdan asılıdır. Köklü siyasi ailələr, biznes maraqları, sosial əlaqələr və inzibati iyerarxiyalar mentorluq və peşəkar imkanlar təmin edə bilər. Formal siyasi partiyaların olmaması və ötürülməyən tək səs sistemi fərd mərkəzli təbliğatı təşviq edir. Amma belə köklü şəbəkələrə çıxışı olmayan gənc peşəkarlar çox vaxt struktur dezavantajlarla üzləşirlər.

Maliyyə bərabərsizliyi bu dezavantajları daha da dərinləşdirir. Kampaniya aparmaq elektoratı formalaşdırmaq, seçiciləri səfərbər etmək və köklü şəbəkələrlə rəqabətə girmək üçün resurs tələb edir. Varlı ailələr, tayfa şəbəkələri və sıx siyasi bloklar resursları birləşdirib müstəqil, daha kasıb təbəqədən olan namizədlərlə müqayisədə dəstəyi daha effektiv səfərbər edə bilirlər. 2024-cü ildə fəaliyyətdə olan deputatların yenidən seçilməsinin yüksək səviyyəsi də mövcud siyasi və maliyyə üstünlüklərinin necə təkrar istehsal olunduğunu göstərir. Problem siyasi resurslara qeyri-bərabər çıxışdır; bu isə iştirakı yeni ideyaların, səriştənin və ictimai dəstəyin rəqabəti yox, var-dövlət və əlaqələrin imtiyazına çevirir. Küveytə dair son tədqiqatlar sosial sinfi siyasi iştirakın əsas müəyyənedicilərindən biri kimi göstərir və xərclərə limitlərin qoyulmasına, kampaniya maliyyəsinin şəffaflaşdırılmasına, seçki nəzarətinin gücləndirilməsinə ehtiyac olduğunu vurğulayır.

Küveytdə gənclərin inkişafına yönəlmiş çoxsaylı təşkilatlar var, o cümlədən Loyac, INJAZ Kuwait və Küveyt Gənclər Şurası (Kuwait Youth Council), onlar sahibkarlığı, liderliyi və məşğulluq bacarıqlarını təşviq edirlər. Bu səylər dəyərli baza yaratsa da, gənclərin siyasətin formalaşdırılmasına real təsir göstərməsinə ehtiyac var. 2024-cü il mayın 10-da Küveyt Milli Məclisi buraxdı və bir sıra konstitusiya müddəaları dayandırıldı. Hökumət bu tədbirləri institusional disfunksiyanı aradan qaldırmaq və milli maraqları qorumaq üçün zəruri kimi əsaslandırdı. Bu əsaslandırma haqlı ola bilər, amma gənclər üçün seçki təmsilçiliyi vasitəsilə qanunvericiliyə təsir imkanlarını azaltdı. Küveytli gənc qadınların timsalında isə çətinliklər kişilərin üstünlük təşkil etdiyi siyasi şəbəkələrdə yol tapmaq, mədəni gözləntilər və institusional baryerlər fonunda daha da kəskinləşir. Gənclərin iştirakı qarşısındakı bu cür maneələr inklüziv idarəetməni və dayanıqlı inkişafı zəiflətmək riski yaradır.

1991-ci ildə ABŞ-ın başçılığı ilə Küveytin azad edilməsi ortaq təhlükəsizlik maraqlarına əsaslanan tərəfdaşlığı möhkəmləndirdi. Ancaq indi İranın Küveytin neft, su və hava limanı infrastrukturuna, eləcə də Küveytdəki ABŞ bazalarına cavab zərbələrinin şahidi olan Küveyt gəncləri arasında bu emosional bağlılıq zəifləyə bilər. Bu, Vaşinqtondan əlaqələri Küveytin elitası, yüksək səviyyəli siyasi və təhlükəsizlik həmsöhbətləri ilə məhdud çərçivədən kənara çıxararaq genişləndirməyi tələb edir. ABŞ gənclərlə daha çox universitet mübadilə proqramları, texniki əməkdaşlıq, kibertəhlükəsizlik tərəfdaşlıqları, sahibkarlıq proqramları və peşəkar şəbəkələr vasitəsilə təmas imkanları yaratmalıdır.

Küveyt üçün hazırkı münaqişə onun geostrateji və geoiqtisadi zəifliklərini, həmçinin məhdud neytrallığın sərhədlərini önə çıxarır. Qarşıdakı yol daha dayanıqlı yanaşmaya işarə edir: ölçülə bilən islahatlar, məktəbdən işə keçid üçün daha güclü mexanizmlər və gənc peşəkarların dövlət siyasətini formalaşdıra və qiymətləndirə biləcəyi formal mexanizmlər, milli ambisiyalarla nəsil gözləntilərini tarazlaşdırmaqla. Küveyt gənclərinə “masa arxasında yer” lazımdır. Sual küveytli gənclərin liderlik edib-etməməsi deyil, himayədarlıq və kök atmış şəbəkələrin formalaşdırdığı siyasi sistemin hakimiyyəti bölüşmək üçün onlara yer açıb-açmayacağıdır.