Avstriya hakim koalisiyanın mövqe dəyişikliyindən sonra “siyasi islam”a qadağa qoymağa tələsir

Avstriya Xalq Partiyasının (ÖVP) kansler Christian Stocker-in rəhbərliyi altında formalaşdırdığı hakim koalisiya mövqeyini dəyişib və əvvəllər qarşı çıxdığı müxalif FPÖ-nün (Avstriya Azadlıq Partiyası) təklif etdiyi qətnaməni qəbul etdikdən sonra “siyasi islam”ın qadağan edilməsinə çalışır.

“Əgər islam siyasi mənada təfsir olunursa, bu, bizim demokratiyamız və Qərb dəyərlərimizlə bir araya sığmır”, – Stocker avqustun 28-də Avstriyanın Heute qəzetinə deyib. “Biz din azadlığını müdafiə edirik – hər kəs istədiyinə inana və dini etiqadını yerinə yetirə bilər. Amma din siyasi məqsədlə istifadə olunanda biz buna qətiyyətlə qarşı çıxmalıyıq”.

“Ona görə də mən siyasi islamın konstitusiya qanunu ilə qadağan edilməsinin tərəfdarıyam”, – Stocker bildirib. “Biz mərkəz-sağ partiyayıq. Müdafiə etdiyimiz budur: Avstriyaya gələn hər kəs burada qüvvədə olan qaydalara hörmət etməli və cəmiyyətə töhfə verməlidir”.

“Tamamilə açıq deyirəm: mən istəmirəm ki, övladlarımız və nəvələrimiz islam dövlətində böyüsünlər”, – kansler daha sonra X-də yazıb. “Dini ayinlərin icrasını qoruduğumuz kimi, demokratiyamızı da qorumalıyıq”.

Avstriya məktəblərində baş örtüyünə qoyulan son qadağaya etirazlardan sonra Stocker qeyd edib ki, Vyana məktəblərində artıq müsəlmanlar üstünlük təşkil edir. “Bu qızlar və oğlanlar böyüyəndə bizim hüquqi nizamımızı və cəmiyyətimizi qəbul edən, qoruyan və onun çərçivəsində yaşayan demokratlar olacaqlarmı? Yoxsa islamçı və siyasi təsirə məruz qalan olacaqlar? Mən onların demokrat olmasını istəyirəm”, – o bildirib.

Koalisiya tərəfdaşları üçün təklif hazırlayacağını elan edən Avropa, İnteqrasiya və Ailə məsələləri üzrə federal nazir Claudia Bauer Stocker-i dəstəkləyərək qeyd edib: “Mən Avstriyada radikal ideologiyaları yaymaqda sərbəst olan, cəmiyyətimizi sarsıdan və dövləti xilafətə çevirmək istəyən heç kəsi istəmirəm. Mövcud hüquqi vəziyyət kifayət deyil”.

Müxalifət hökuməti islamçılıqla bağlı təkliflərini bloklamaqda ittiham edir

FPÖ lideri Herbert Kickl mətbuat açıqlamasında ÖVP-ni sərt tənqid edərək Stocker-i FPÖ-nün illərdir irəli sürdüyü oxşar tələbləri bloklamaqda ittiham edib və onu “hər şeyi yuxuda keçirən” kansler kimi məsxərəyə qoyub.

2025-ci il fevralın 15-də Villach şəhərində bir suriyalının 14 yaşlı oğlanı öldürdüyü və daha beş nəfəri yaraladığı kütləvi bıçaqlama hücumundan sonra FPÖ parlamentə “siyasi islama qarşı hərtərəfli qadağanın tətbiqinə başlamağı” tələb edən qətnamə təqdim edib.

Qətnamə siyasi islama qarşı Omnibus Aktının qəbulunu nəzərdə tutur. Bu akt namus qətlləri, qadın cinsi orqanlarının şikəst edilməsi və islamçı terrorçuluq kimi cinayətlərin açıq şəkildə bəyənilməsi və ya əsaslandırılması, eləcə də Avstriya hüquq sistemi ilə uzlaşmadığı dərəcədə şəriətin bərqərar olunmasına açıq çağırış daxil olmaqla, müəyyən təhlükəli əməlləri qadağan etməyi və cinayət məsuliyyəti yaratmağı hədəfləyir.

Qətnamə həmçinin islamçı təbliğatın yayılmasına qadağa qoyulmasını tələb edib. Bu qadağa sözügedən təbliğatın qadınların alçaldılmasını, başqalarının hüquq və azadlıqlarının (məsələn, cinsi oriyentasiya və ya toxunulmazlıq) tanınmamasını, Avstriya hüquq sisteminin rədd edilməsini və ya İsrail Dövlətinin mövcudluq hüququnun rəddini ifadə etdiyi dərəcədə nəzərdə tutulur.

FPÖ-nün təklifi nifrət təbliğ edən vaizlərin reyestrinin yaradılmasını, burqa qadağasının polis tərəfindən icrasını, o cümlədən qanun pozanlar üçün ağır cəzaların tətbiqini, islam dərsliklərinin təsdiqlənmiş prosedurlar çərçivəsində yoxlanmasını və siyasi islama qarşı Milli Fəaliyyət Planının hazırlanmasını tələb edib.

“Bizim təklifimiz çoxdankıdır: ÖVP danışmağı dayandırıb onu həyata keçirməlidir”, – FPÖ-nün baş katibi Michael Schnedlitz deyib. “Stocker-in bu tələblə bağlı inandırıcılığı yoxdur”. ÖVP-ni yalnız indi FPÖ-nün dalınca düşməkdə ittiham edən Schnedlitz əlavə edib: “Bizə ucuz surətlər yox, orijinal, azadlıqsevər variant lazımdır”.

Təklif “siyasi islam” anlayışının tərifi ətrafında mübahisə yaradır

Hökumətin təklifi “siyasi islam” termininin tərifi və əsaslılığı ilə bağlı qızğın mübahisəyə səbəb olub.

Ölkədə müsəlmanların rəsmi təmsilçi təşkilatı olan Avstriyadakı İslam Dini İcması (IGGÖ) vurğulayıb ki, “o, ‘siyasi islam’ terminini konkret qanunvericilik təklifi üçün yararsız hesab edir”.

IGGÖ sədri Ümit Vural Zeit im Bild xəbər kanalında hökumətin təklifini sərt tənqid edərək bildirib ki, ekstremizmlə mübarizə üçün qanunlar artıq mövcuddur. “Əgər bu, hər bir ekstremist hərəkatla mübarizə aparılacağı anlamına gəlirsə, onda biz birmənalı şəkildə hüquqi dövlətin tərəfindəyik”, – deyə o, islamçılığın yüksəlişi ilə mübarizə aparmağa çalışan ifrat sağ ekstremizmə eyham vuraraq qeyd edib.

Dini motivli siyasi ekstremizmin sənədləşdirilməsi üzrə Avstriya Fondu bildirib ki, “siyasi islam”ı “tərəfdarlarının islami saydığı, lakin demokratik hüquqi dövlət prinsipləri və insan haqları ilə ziddiyyət təşkil edən dəyər və normalar əsasında cəmiyyəti, mədəniyyəti, dövləti və ya siyasəti dəyişdirməyə, yaxud onlara təsir göstərməyə çalışan hakim ideologiya” kimi müəyyənləşdirir.

“Əgər ‘siyasi islam’ islamçılığın sinonimi kimi işlədilirsə, onda o, aydın şəkildə müəyyənləşdirilməlidir”, – Sorbonna Universitetinin baş müəllimi, The Making of Contemporary Propaganda Discourse: How and Why Does It Work? kitabının müəllifi Yana Grinshpun FWI-yə bildirib. Grinshpun izah edib ki, “islam, siyasi islam və islamçılıq terminləri ətrafındakı qeyri-müəyyənliyin məsələnin dərk olunma tərzi üçün mühüm nəticələri var”.

“Bir çox alim islamın din kimi və islamın siyasi-hüquqi sistem kimi fərqləndirilməsini rədd edir və iddia edir ki, ‘islam’ ilə ‘siyasi islam’ arasındakı fərq süni xarakter daşıyır, çünki islam öz başlanğıcından etibarən təkcə dini və teoloji deyil, həm də hüquqi, sosial və siyasi aspektləri ehtiva edib”, – Müasir İdeologiyaların Tədqiqi üzrə Transatlantik İnstitutunun (TISCI) tədqiqatçısı Grinshpun qeyd edib.

“İslamçılar son nəticədə şəriətə əsaslanan islami hüquq qaydasının tətbiqinə çalışırlar, baxmayaraq ki, metodlarına və siyasi strategiyalarına görə bir-birindən xeyli fərqlənə bilərlər. Bu tərif həm də bizə islamçılığı siyasi ekstremizmin daha geniş kateqoriyasından ayırmağa imkan verir”, – Grinshpun qeyd edib.

“İslamçılığı sadəcə ekstremizmin başqa bir forması, istər ifrat sağ, istərsə də ifrat sol kimi təsvir etmək, ona xas olan xüsusiyyətləri gözdən qaçırmaq riski yaradır. İslamçı hərəkatlar digər ekstremist hərəkatlarla müəyyən ortaq cəhətlərə malik ola bilər, amma islamçılıq islam hüququnun nüfuzu, eləcə də din, siyasət və hüquq arasındakı münasibət barədə xüsusi təsəvvürə əsaslanır”, – o vurğulayıb.

Avropanın ifrat sağ partiyaları islamçılıqla mübarizə üçün birləşir

Avropada qanunvericiliyə təsir göstərə biləcək addım kimi, FPÖ islamçılığa qarşı mübarizəsini gücləndirmək məqsədilə Alternative für Deutschland (AfD) ilə birgə bəyannamə imzalayıb. Bəyannamə Vyana və Berlində baş verən cihadçı hücumlardan sonra, xüsusən Abdul Ballout-un iyulda Berlin Pride yürüşünə hücum edərək 29 nəfəri yaralaması və bir qadını öldürməsindən sonra hazırlanıb.

“Berlin və Vyana çox oxşar çağırışlarla üz-üzədir. Hər iki iri şəhər illər ərzində kütləvi miqrasiya yaşayıb və indi paralel cəmiyyətlərin və islamçı strukturların nəticələri ilə mübarizə aparır”, – FPÖ-nün Vyana üzrə əyalət təşkilatının sədri Dominik Nepp deyib. “Ona görə də gələcəkdə təcrübələrimizi daha sıx şəkildə mübadilə etmək və bir-birimizdən öyrənmək istəyirik”.

2025-ci ilin sentyabrında FPÖ bəyan edib ki, islamı Avstriyada rəsmi din kimi tanıyan 1912-ci il tarixli İslam Qanununa düzəliş etmək üçün qəti addımlar atacaq. Buna səbəb Vyana məhkəməsinin iki müsəlman arasındakı müqavilə mübahisəsində islam hüququnu mülki arbitraj üçün qanuni əsas kimi tanımasından sonra yaranan tənqid dalğası olub, FWI yazıb.

Avstriyanın İslam Qanunu (Islamgesetz) 1900-cü illərin əvvəllərində islamı ictimai hüquq çərçivəsində dini konfessiya kimi tanıyaraq ona Avstriya-Macarıstan İmperiyası daxilində rəsmi status verib. Qanuna 2015-ci ildə düzəliş edilərək dini bayramların qeyd olunmasına icazə verilib, eyni zamanda ölkədə məscidlərin xaricdən maliyyələşdirilməsi qadağan olunub.