Tehran qabaqlayıcı zərbələrə keçir, İran yıpratma müharibəsində qalib gələ biləcəyinə inanır

2026-cı il avqustun 30-da İran İordaniyadakı iki ABŞ bazasına hücum edib. İranın hərbi rəhbərlərinə görə, bu hücumlar doktrinanın qabaqlayıcı zərbələrə yönəlməsi və daha hücumyönlü ənənəvi hərbi baxışın formalaşmasını əks etdirir.

2023-cü il oktyabrın 7-də HƏMAS-ın hücumlarınadək İran ABŞ, İsrail, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi düşmənlərə qarşı zərbələr üçün vasitəçi qüvvələrdən istifadə edirdi. Yeganə istisna 2020-ci il yanvarın 3-də ABŞ dronunun Bağdadda “Qüds” qüvvələrinin komandiri Qasım Süleymanini öldürməsindən az sonrakı dövr olub.

2024-cü il aprelin 13-də İsrailin Suriyada İran İnqilab Keşikçiləri Korpusu (SEPAH) komandiri Məhəmməd Rza Zahedini öldürməsindən sonra İran İsrailə qarşı zərbələr endirib. İkinci zərbə dalğası 2024-cü il oktyabrın 1-də olub. Hər iki halda Bayden administrasiyası İsrailin cavab addımlarını məhdudlaşdırıb. 2025-ci ilin iyununda baş vermiş On İki Günlük Müharibədən sonra Tehran doktrinasını dəyişib.

2026-cı il avqustun 26-da İran ordusunun sözçüsü Məhəmməd Əkrami-Nia Fars News-a bildirib: “Biz qabaqlayıcı müharibədən istifadə etməliyik”. Yüksək ranqlı parlament üzvü Əhməd Naderi deyib: “Bu iki müharibə ərzində biz həm hücum, həm də müdafiə sahəsindəki bəzi zəifliklərimizi dəyişdik”. O əlavə edib: “İranın regionda ABŞ və İsrail maraqlarına yenidən hücum etməsi ehtimalı var”. Naderi bildirib ki, İran artıq birbaşa ənənəvi zərbələri təkcə ABŞ-ın mümkün hərbi addımlarını qabaqlamaq üçün yox, həm də ABŞ sanksiyalarına cavab kimi məqbul sayır.

Müdafiə Nazirliyinin sözçüsü Rza Talai-Nik Defa Press-ə deyib: “Düşmənin təhdidlərinin dərinliyini və silahlarının növünü nəzərə alsaq, müdafiə mütləq şəkildə [İranın] ərazi sərhədləri daxilində reallaşdırıla bilməz”, əlavə edib: “[Bəzən] hücum silahlarından istifadə etmək zəruridir”. O sözünə davam edib: “Bu strategiya keçmişdə vaxtaşırı tətbiq olunub və Amerika və sionist düşmənin cinayətlərinə nəzarət etməkdə uğur qazanıb”.

İran bəyan edib ki, məqsədi ABŞ-ı regionu tərk etməyə məcbur etməkdir. İran mediası hazırkı müharibəni geniş şəkildə yıpratma müharibəsi adlandırır; bu da Tehranın belə hesab etdiyini göstərir ki, totalitar xarakteri və öz ərazisində döyüşməyin verdiyi üstünlük sayəsində İran İslam Respublikası uzaq müharibə aparan ABŞ kimi demokratiyadan daha çox ağrıya tab gətirə bilər. İran mediasının işıqlandırmağa davam etdiyi USS Abraham Lincoln gəmisindəki şərait, Hərbi Dəniz Əməliyyatları üzrə rəis Daryl Caudle-in yerləşdirmə müddətinin uzadılması barədə “razılaşmıram” (“non-concur”) mövqeyi və İranın regiondakı ABŞ bazalarına ziyan vurmaqda əldə etdiyi uğur İran rəsmilərində belə bir təsəvvür yaradır ki, İranın strategiyası işləyə bilər.

Ən əsası, İranın ABŞ bazalarına hücumlarına verilən qarşılıqlı cavablar Tehranı çəkindirəcək qədər güclü olmayıb. Əksinə, bununla öyünmək İranın bu qiyməti ödəməyə hazır olduğunu göstərir. Nizami hərbi dəniz qüvvələrinin admiralı Həbibullah Səyyari bunu üstün “iradə” adlandırıb, hətta həmin iradə həmvətənlərinin əzab çəkməsini seyr etmək demək olsa belə. İranın ağrı həddi həqiqətən də daha yüksəkdir.

Mərhum hərb tarixçisi Ser Maykl Hovard (Sir Michael Howard) uyğunlaşmanı mühüm strateji keyfiyyət kimi qeyd edirdi. İran ABŞ-ın ona diqtə etdiyi şəraitə uyğunlaşıb. Tehranın yıpratma müharibəsində qalib gələ biləcəyinə inanmaq üçün yetərli əsasları var. Müharibədə qalib gəlmək üçün ABŞ İranın strateji səbrinin əlinə oynamaq əvəzinə, onu məğlub edən yeni strategiya qəbul etməlidir.