Kenterberi arxiyepiskopu küfr qanunlarını dəstəkləyən İsrail əleyhdarı müsəlman ruhanisinin mükafatını geri götürdü

Kenterberi arxiyepiskopu Sarah Mullally Pakistanın küfr və uşaq nikahı qanunlarının ləğvinə qarşı çıxan, həmçinin yəhudiləri və xristianları nüvə silahına malik Pakistanı məhv etmək üçün sui-qəsd qurmaqda ittiham edən müsəlman ruhanisinə verilmiş nüfuzlu mükafatı geri götürüb.

Mullally 11 sentyabr 2026-cı ildə Lambet sarayında Hafiz Məhəmməd Tahir Mahmud Əşrəfiyə (Hafiz Muhammad Tahir Mehmood Ashrafi) Barışıq və dinlərarası əməkdaşlıq üzrə Hubert Walter mükafatını təqdim edib. Əşrəfi həmçinin Üsamə bin Ladeni təltif edib və intihar hücumlarını dəstəkləyib. Arxiyepiskop sosial şəbəkələrdəki kəskin reaksiyadan sonra 17 sentyabrda mükafatı geri götürüb.

Lambet sarayının yaydığı fotoda Mullally Əşrəfi, eləcə də onun həyat yoldaşı və qızı olduğu görünən iki qadınla birlikdə poza verir. Ruhaninin həyat yoldaşı tam qara burkaya bürünüb, qızı isə üzörtüyü taxıb. Lambet sarayı Əşrəfini “Pakistanda dinlərarası harmoniyanın səfiri kimi gördüyü görkəmli işə görə” tərifləyib.

Əşrəfi islamın “Taliban”ın dini əsaslarının böyük hissəsini formalaşdıran deobəndi təriqətinə mənsubdur. O, Pakistanın küfr qanunlarının ləğvinə qarşı çıxan Pakistan Üləma Şurasına rəhbərlik edir. Bu qanunlar yüzlərlə xristianın, əhmədinin, hindunun, sikhin və islahatçı müsəlmanın həbsinə və öldürülməsinə gətirib çıxarıb.

2012-ci ildə polis Quranı təhqir etməkdə ittiham olunan 11 yaşlı əqli qüsurlu xristian qızı həbs etdikdən sonra Əşrəfi bildirmişdi ki, Pakistan Üləma Şurası “küfr qanununun ədalətli tətbiqini dəstəkləyir, lakin əsassız bəhanələrlə və ya beynəlxalq təzyiq altında qanunun ləğvinə heç vaxt imkan verməyəcək”. “Küfrlə bağlı qanunvericilik ləğv edilə və ya dəyişdirilə bilməz. Pakistanı liberal ölkəyə çevirmək cəhdlərinin qarşısı alınacaq”, – deyə Əşrəfi bildirmişdi.

Geniş rezonans doğuran bir hadisədə Pakistan “Talibanı” 2011-ci ildə küfrə görə ölüm hökmünün ləğvinə çağırdıqdan sonra Pakistanın yeganə xristian dövlət naziri Şahbaz Bhattini qətlə yetirdi. Bundan əvvəl isə Pəncab qubernatoru Salman Taseer küfrdə ittiham olunan xristian qadın Asia Bibini müdafiə etdiyinə görə öz mühafizəçisi tərəfindən öldürülmüşdü.

2023-cü ildə iki xristian sakinin küfrdə ittiham olunmasından sonra Pəncabın Caranvala şəhərində 1.200 nəfərlik izdiham 22 kilsəni yandırıb, 91 xristian evinə, biznesinə və qəbiristanlığına hücum edib. Əşrəfi üzr istəyərək bildirmişdi ki, “hücum edənlər bizi utandırdı”.

“Arxiyepiskop Mullally bundan da daha uyğunsuz seçim edə bilməzdi”, – deyə britaniyalı-pakistanlı qadın hüquqları fəalı Nuriyah Khan bildirib. “Pakistan xristianları Əşrəfinin açıq şəkildə dəstəklədiyi küfr qanunları altında yaşayır. O, bu qanunların sui-istifadəsinə qarşı olduğunu iddia etsə də, Pakistanda reallıq budur ki, təkcə ittihamın özü belə insanın həyatına son qoya bilər”.

Khan küfrdə ittiham olunduqdan sonra döyülərək diri-diri yandırılan gənc xristian cütlüyü Şama Bibi və Şahzad Məsihin işini xatırladıb. “Şama hamilə idi. Arxiyepiskopun buna baxıb bu qanunları müdafiə edən birinin ‘dinlərarası harmoniya’ya görə mükafata layiq olduğuna qərar verməsini başa düşə bilmirəm”, – deyə o bildirib.

“Onun qadınlar və uşaqlarla bağlı keçmişi də eyni dərəcədə diqqətlə araşdırılmağa layiqdir. Əşrəfi nikah üçün minimum yaş müəyyən edən qanunların qeyri-islami olduğunu elan edəndə Pakistanın İslam İdeologiyası Şurasının üzvü idi”, – deyə Ideological Defense Institute-un üzvü və islam hüququ üzrə ekspert Khan bildirib.

“Küfr qanunları onilliklərdir bir sıra müsəlman ölkələrində, o cümlədən Pakistanda xristianları təqib etmək üçün istifadə olunur”, – deyə Regent Universitetinin İsrail İnstitutunun direktoru A.J. Nolte bildirib. “Pakistanda xristian qızlar müntəzəm olaraq uşaq nikahına məcbur edilir. Kenterberi arxiyepiskopunun bu təcrübələrin tərəfdarını təltif etməyi seçməsi dərin narahatlıq doğurur”.

Böyük Britaniya Daxili İşlər Nazirliyinin 2026-cı ilin iyul tarixli hesabatında qeyd olunur ki, küfr qanunları ölüm hökmü ilə nəticələnə bilər. 2024-cü ildə küfr qanunları əsasında ittiham olunan 344 nəfərdən 20-si xristian idi, 2023-cü ildə isə 329 nəfərdən 11-i. Hesabatda bildirilir ki, azı doqquz xristian həbs edilərək ölüm və ya ömürlük həbs cəzasına məhkum olunub, daha doqquz nəfər isə saxlanılıb.

Əşrəfinin zorakılığı dəstəkləməsi də yeni deyil. Britaniya 2007-ci ildə Salman Rüşdiyə cəngavərlik adı verəndə Əşrəfi buna 11 sentyabr hücumlarının təşkilatçısını təltif etməklə cavab vermişdi. “Britaniya hökuməti küfr edən Rüşdiyə ‘Ser’ titulu verməyi qərara aldıqdan sonra biz Üsamə bin Ladenə Seyfullah [Allahın qılıncı] titulunu verməkdən məmnunuq”, – deyə Əşrəfi bildirmişdi. 2013-cü ildə Əşrəfi demişdi ki, “Əfqanıstanda intihar hücumları qanunidir, çünki NATO qoşunları ölkəni işğal etmiş işğalçılardır”, lakin sonradan jurnalistlərin onun sözlərini kontekstdən çıxardığını iddia etmişdi. Əşrəfini yoxlayarkən belə ictimai bəyanatları nəzərə almamaqla arxiyepiskop bu cür terrorizmi əsaslandırır və qəbul edir kimi görünür. Əşrəfi həmçinin hökumətə çağırış edib ki, İsrailə səfər edən pakistanlılar “müsəlman ümmətinin qəlbini yaraladıqları” üçün cinayət məsuliyyətinə cəlb edilsinlər.

Mullally-nin mükafatı Pakistanın İsrail kimi “qeyri-leqitim dövləti” tanımasına qarşı çıxan bir ruhaniyə verməsi, İngiltərə Kilsəsinin İsraili yəhudi üstünlükçü dövlət kimi pisləyən və HƏMAS-ın 7 oktyabr 2023-cü il tarixli yəhudi qırğınını müdafiə edən Fələstin “Kairos II” sənədini təsdiqləməsi üzündən yəhudi icması ilə yaşanan son qarşıdurmadan sonra təxribatçı addım kimi görünür.

“Mullally qadın hüquqları və həssas qrupların müdafiəsi barədə çox danışır. Amma o, Pakistanda hüquqları mütəmadi olaraq dini hakimiyyətə qurban verilən xristianlara və qadınlara tamamilə laqeyd qalaraq nüfuzlu bir ruhanini təltif etməyi seçdi”, – deyə Khan təəssüflənib. “İkiüzlülüyü görməmək çətindir. Buna ‘dinlərarası harmoniya’ demək bu ifadəni gülünc vəziyyətə salır”.

Lambet sarayı əvvəlcə bildirmişdi ki, internetdə yayılan və Əşrəfiyə aid edilən şərhlərdən xəbərdardır və məsələni təcili araşdırır. Daha sonra saray bəyanat yayaraq bildirib ki, Əşrəfinin əvvəlki açıqlamalarına dair yeni faktlar üzə çıxıb və bu, Lambet sarayını qərara yenidən baxaraq mükafatı geri götürməyə vadar edib.