Xomeyniyə sadiq imam El-Sayed əleyhinə kampaniya aparır

2026-cı il sentyabrın 11-də Usama Abdulghani Miçiqan ştatının Dirborn şəhərində öz məscidində, Light of Guidance-də mühazirə oxuyub. İranın rejimlə bağlı ən nüfuzlu dini seminariyasında təhsil almış Abdulghani 11 sentyabr terror aktlarının 25-ci ildönümünü İsraili günahlandırmaqla qeyd edib və ardıcıllarına deyib ki, “İslam bizdən, müsəlmanlardan, möminlərdən islamın mütləq üstünlüyünü qəbul etməyi istəyir”. Bu girişdən sonra o, Miçiqanın demokratlardan Senata namizədi, müsəlman olan Abdul El-Sayedlə bağlı “seçkilər barədə bir qədər” danışıb. İsrail əleyhdarı namizədə səs verilməsi ilə bağlı o soruşub: “Bu, Mehdinin [şiə müsəlmanlarının məsihinin] zühurunu sürətləndirməyə kömək edirmi? Biz İsrailə zərər vururuqmu?”

Abdulghani daha sonra El-Sayedin LGBT və reproduktiv hüquqlarla bağlı keçmişinə keçib. Abdulghani deyib ki, abort “körpə öldürməkdir” və “Yəvmül-Qiyamədə [Qiyamət günündə] Abdul-Rahman El-Sayed kimi biri üçün … və ona rəğbət bəsləyənlər üçün bu, ağır yükdür”. O əlavə edib: “Bu adam qövmi-Lut [Sodom və Homorra] gündəmini krek çəkmiş kimi irəli sürür”. İmam Quranın homoseksuallığı pisləməsinə işarə edirdi; Abdulghani bunu “iyrənclik” adlandırıb.

İki həftə sonra o, yarımçıq qaldığı yerdən davam edib. Sentyabrın 25-də ABŞ tərəfindən terrorçu elan edilmiş, öldürülmüş “Hizbullah” lideri Həsən Nəsrullahın anım mərasimində imam El-Sayed barədə danışıb: “Keçən dəfə qeyd etdiyim məsələlərdən biri o idi ki, bu namizəd küfr sayılan bir iş görür”. O xəbərdarlıq edib: “İndi, Allah eləməmiş, kimsə ona səs verəcəksə və ya onun kampaniyasında çalışacaqsa, bu İslam prinsipini yadda saxlasın”. O, Məhəmməd peyğəmbərin bir hədisinə istinad edərək bildirib ki, əgər “kimsə açıq-aşkar günah işlədirsə və heç kəs səsini qaldırmırsa … bu, bütün cəmiyyəti dağıdır”.

Onun xütbələri vergidən azad təşkilatların seçki təbliğatı aparmasına dair federal qadağanı potensial olaraq poza bilər. Məscid üçün 501(c)(3) vergi güzəştləri ilə yanaşı, Abdulghaninin təşkilatlarından biri dövlət maliyyəsi, o cümlədən qubernatoru Gretchen Whitmer LGBT hüquqlarına dəstək öhdəliyi götürmüş Miçiqan ştatından vəsait alıb. Abdulghani İran İslam Respublikasının açıq müdafiəçisidir.

“Sadəcə bəzi prinsipləri ortaya qoyum”

Abdulghani hər iki çıxışını yolgöstəriş kimi təqdim edib. Sentyabrın 11-də o deyib: “Söhbət səs verib-verməməkdən getmir, sadəcə bu şəxsə necə baxmağımızdan gedir”. Sentyabrın 25-də isə ibadətə gələnlərə deyib: “Mən hələ yekun hökmümü bildirməyəcəkdim, sadəcə bu seçimi edərkən möminlərin (mu’minoon) nəzərə alması üçün bəzi prinsipləri ortaya qoyacaqdım; axı biz ya Mehdinin dövrünü yaxınlaşdırırıq, ya da dəhşətli bir səhvlə bu işi ləngidirik”. Onun yolgöstərişi son hökmü ilə bağlı az şübhə yeri qoyub.

Sonrakı xütbəsində Abdulghani deyib: “Bu namizəd bizim evimizə, həyətimizə girir və bu dəyərləri irəli sürür — onların qürur yürüşlərinə təmtəraqla getməklə [sic], sizin Quranınızı ayaqlamaqla, evinizə girib Quranınızı ayaqlamaqla!” El-Sayedi dəstəkləyən digər Miçiqan imamlarından fərqli olaraq, Abdulghani bəyan edib: “Gələcəkdə blok halında səs verməyin yaxşı olacağı bir vaxt ola bilər. Ola bilər. İndi yox. Mən bunu demirəm. Belə bir vaxt ola bilər”.

Johnson Düzəlişi

Johnson Düzəlişi (Johnson Amendment) kimi tanınan müddəaya görə, Daxili Gəlirlər Məcəlləsinin 501(c)(3) bölməsi ibadət evləri və digər vergidən azad xeyriyyə təşkilatlarının “ictimai vəzifəyə hər hansı namizədin xeyrinə (və ya əleyhinə) istənilən siyasi kampaniyada” iştirakını və ya müdaxiləsini qadağan edir. IRS-in 2007-41 nömrəli Gəlir Qərarındakı təlimatı bəyanatı müdaxiləyə çevirə biləcək amilləri sadalayır: namizədi adla göstərirmi, onun mövqelərini pisləyirmi, seçkiyə yaxın vaxtda səslənirmi, səsverməyə istinad edirmi, yaxud namizədləri bir-birindən fərqləndirən məsələyə toxunurmu. Abdulghani bunların hamısını edib.

Abdulghani El-Sayedin adını çəkib və onu “bu namizəd” adlandırıb. O, El-Sayedin abort və LGBT məsələlərindəki mövqelərini pisləyib. Sentyabrın 25-də, qiyabi səsvermə bülletenlərinin əlçatan olmasından bir gün sonra, o, “Senat kampaniyasında səs verib-verməyəcəyimizlə” bağlı dini bir meyardan danışıb.

Light of Guidance-in Instagram-da yerləşdirdiyi xütbə videosu daha da irəli gedib: El-Sayedin pro-choice siyasəti və LGBT qrupları, George Soros, Kamala Harris ilə əlaqələri barədə şəkillər üst-üstə salınıb və video fraqmentləri montaj edilib. Keçmiş demokrat prezidentliyə namizədin şəkillərində o, İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahu ilə birlikdə İsrail bayrağı və “Demokratlar və sionizm” yazısı olan kollajda göstərilir, ardınca isə Harris-in İsrailə dəstəyini tənqid edən mətn gəlir.

Abdulghaninin 2026-cı il sentyabrın 25-dəki xütbəsindən Instagram reel.

( Light of Guidance/Instagram )

Light of Guidance-in YouTube kanalı bildirir ki, “Light of Guidance proqramında səsləndirilən fikirlər çıxış edənlərin özlərinə məxsusdur”. Amma IRS-in ibadət evləri üçün təlimatında deyilir ki, din xadimləri “təşkilatın rəsmi nəşrlərində və ya rəsmi kilsə tədbirlərində partizan xarakterli şərhlər verə bilməzlər”. Bələdçidə izah olunur ki, şəxsi məsuliyyətdən imtina qeydi (disclaimer) bu çərçivədən kənarda səsləndirilən şərhlər üçün nəzərdə tutulub. Abdulghani məscidin öz proqramlarından birində çıxış edib, heç bir belə qeyd səsləndirməyib, Light of Guidance isə xütbəni Instagram-da belə bir qeyd olmadan paylaşıb. IRS-in öz nümunələri az yer qoyur. Bir keşiş adi ibadət zamanı cəmaatına hansısa namizədə səs verməyi deyirsə, IRS bunu onun kilsəsi tərəfindən siyasi kampaniyaya müdaxilə sayır. Eyni yanaşma keşişin kilsə bülletenində namizədi dəstəkləməsinə də şamil olunur, hətta o, köşəsinin pulunu öz cibindən ödəsə belə.

IRS əvvəllər bu tip mesajlara görə bir kilsənin vergi güzəştini ləğv edib. 1992-ci il seçkisindən dörd gün əvvəl Nyu-York ştatının şimalında yerləşən bir kilsə “Xristian, ayıq ol” başlıqlı qəzet elanları dərc etdirib; burada Bill Clintonun “tələb əsasında abortu dəstəklədiyi” və “homoseksual həyat tərzini dəstəklədiyi, homoseksualların xüsusi hüquqlara malik olmasını istədiyi” iddia edilib, sonda isə belə nəticəyə gəlinib: “Onda biz necə Bill Clintona səs verə bilərik?” IRS kilsənin vergi güzəştini ləğv edib, kilsə isə apellyasiyada uduzub. Abdulghaninin xütbələri eyni sosial mövzulara toxunur və eyni siyasi nəticəyə işarə edir.

2025-ci ildə IRS bir xristian qrupunun – National Religious Broadcasters (NRB) – qaldırdığı iddianı həll etmək üçün cəmaata seçki siyasəti barədə deyilən xütbələrin kampaniyaya müdaxilə sayılmaması ilə razılaşmağa cəhd edib. Dairə məhkəməsi 2026-cı il martın 31-də bu mövqeyi qəbul etmədən işi rədd edib. Hazırda iş apellyasiya instansiyasındadır, Ədliyyə Departamenti apellyasiya məhkəməsindən NRB işini bərpa etməyi xahiş edir. Johnson Düzəlişinin gələcəyi qeyri-müəyyən qalsa da, qadağa hələ də qüvvədədir.

Ayətullah Xamenei, başqa adı ilə “bizim liderimiz”

Məhdudiyyətlə bağlı Abdulghani 2026-cı ilin martında öz məscidində İranın öldürülmüş Ali Lideri, ayətullah Əli Xameneinin anım mərasimində deyib: “Qərbdə yaşayan bizlər məscidimizin vergidən azad statusunun mənim Allahın əvəzinə (bidun Allah) sitayiş etdiyim bir bütə çevrilməsinə imkan verə bilmərik”.

Abdulghaninin İran rəhbərlərinə sadiqliyi sirr deyil. Mart xütbəsində o deyib ki, Xamenei “36 il bizim liderimiz oldu”. Həmin xütbədə – İran İslam Respublikasının 36.500-dən çox iranlı etirazçını qətlə yetirməsindən iki aydan az müddət sonra – Abdulghani Xameneini “Mossad iğtişaşlarında əməkdaşlıq etməyə aldadılmış o gəncləri … şəhid (shaheed)” adlandıracaq qədər “geniş qəlbli” olduğu üçün tərifləyib. Abdulghani onu da deməyib ki, 2026-cı il fevralın 17-də səsləndirilən həmin çıxışda Xamenei “fəsad ünsürləri, fitnəkarlar … Cəhənnəmin ən dərin qatlarına getdilər” deyib. 2026-cı ilin yanvar etirazlarının “Mossad iğtişaşları” olduğu iddiası İran təbliğatının təkrarıdır.

“Mehdinin zühuru” və “İsrailə zərər vurmaq”

Abdulghaninin El-Sayedə səs verməyin “Mehdinin zühurunu sürətləndirməyə kömək edib-etməyəcəyi” və “İsrailə zərər vurub-vurmayacağı” barədə sualı onun islamçı dünyagörüşündə dinlə siyasətin qovuşmasını əks etdirir. Abdulghaninin yalnız “müəllim” deyil, həm də ümmətin, yəni möminlər icmasının “dünyəvi hakimi” saydığı Əli Xameneiyə görə, Mehdi “beynəlxalq hakimiyyətin bütün mərkəzləri ilə vuruşmaq istəyən böyük xilaskardır”. Xamenei üçün həmin mərkəzlərə ABŞ və İsrail də daxil idi.

“İsrailə zərər vurmaq” məqsədi Abdulghani kimi xomeynistlər üçün sadəcə adi geosiyasət deyil. İran İslam Respublikasının banisi ayətullah Ruhullah Xomeyni – şəkli Light of Guidance-in divarında asılmışdı – öyrədib ki, Mehdi yalnız yəhudi dövlətinin məhvindən sonra zühur edəcək.

Vergiödəyicilərin hesabına maliyyələşmə

Hadi Institute də öz Facebook paylaşımına görə “şeyx Usama Abdulghaninin rəhbərliyi altındadır”. Light of Guidance-in 2020-ci ilə aid IRS determination letter sənədində Hadi Institute-un ünvanı göstərilib. Məscid mühazirələrini də həmin ünvanda keçirir. Abdulghani 2026-cı il iyulun 10-da Light of Guidance-dəki xütbəsində “əziz Hadi ailəmiz” ifadəsini işlədib. Hadi Institute IRS-ə Association of Spiritual Renewal (ASR) adı ilə hesabat verir. Həmin hesabatlarda 2018-ci ilin iyulundan 2025-ci ilin iyununadək 989.058 dollar məbləğində dövlət qrantları göstərilir. Open Michigan məlumatına görə, ştat 2022–2024-cü illərdə ASR-ə 163.169 dollar verib. ASR (yəni Hadi Institute) Hadi Montessori və Hadi Publications qurumlarını idarə edir. Hadi Publications ABŞ tərəfindən sanksiya tətbiq edilmiş bir SEPAH universitetində Ali Liderin nümayəndəliyinə nəzarət edən iranlı din xadimi Muhammad Jawad Vazirifard-ın yazılarını nəşr edib.

Kanalda həmçinin bildirilir ki, Light of Guidance “hansı məkanda tədbir keçirməsindən asılı olmayaraq, heç bir başqa təşkilatla hüquqi bağlılığa və ya hüquqi əlaqəyə malik deyil”. Amma Light of Guidance və Hadi Institute-un ünvanı və rəhbəri eynidir, iyulda Light of Guidance-də keçirilən mühazirədə isə həmin rəhbər Hadi-ni “ailə” adlandırıb.

Miçiqanda LGBT hüquqları

Miçiqan LGBT hüquqlarını müdafiə etməyə sadiqliyini bəyan edib, amma açıq homofob imamın rəhbərlik etdiyi təşkilatı maliyyələşdirib. 2019-cu ildə qubernator Whitmer hər bir ştat qrant müqaviləsində işçilərə və ya namizədlərə cinsi oriyentasiya və gender kimliyinə görə ayrı-seçkiliyin qadağan edilməsini tələb edib və sələfinin dini təşkilatlar üçün nəzərdə tutduğu istisnanı ləğv edib. Bu qayda vaizin nə danışdığını tənzimləmir. Məscidin və Hadi Institute-un işə qəbul təcrübələri isə məlum deyil.

Light of Guidance və Hadi Institute şərh üçün sorğulara cavab verməyib.

Hüquqi boşluq

Light of Guidance-in İslam Respublikasını təbliğ etməsi öz-özlüyündə onun vergi güzəştini risk altına qoya bilərmi? Yəqin ki, yox. IRS-in xeyriyyə təşkilatlarının xarici fəaliyyətinə dair 1992-ci il tarixli təlim mətnində deyilir ki, “xarici hökuməti dəstəkləmək tanınmış xeyriyyə məqsədi deyil”, amma meyar təşkilatın “xarici hökuməti dəstəkləmək üçün yaradılıb-yaradılmadığıdır”. Deməli, xomeynist məscidlər İranın Ali Liderini təhlükəsiz şəkildə təbliğ edə bilərlər. Seçki təbliğatı qadağası yalnız ictimai vəzifəyə namizədlərə, o cümlədən xarici seçkilərdəki namizədlərə şamil olunur, İranın Ali Lideri isə ümumi seçkilərlə seçilən vəzifəli şəxs deyil. ABŞ qanunvericiliyi xarici ölkələrdə “qanunvericilik” lehinə lobbiçiliyi məhdudlaşdırsa da, həmin IRS mətnində iddia edilir ki, “avtoritar və ya teokratik rejimin” fərmanlarını qanunvericilik saymaq “yanlış ola bilər”. Üstünlük Tehranındır.

Bu görünən boşluq sayəsində Light of Guidance İran ayətullahlarını təbliğ etməkdə davam edə bilər. Bu arada hesabı ABŞ vergiödəyiciləri ödəyir. Məscidə və Hadi Institute-a ianə edənlər verdiklərini vergidən çıxa bilir, hər iki təşkilat gəlir vergisi ödəmir, Hadi isə təxminən 1 milyon dollara yaxın dövlət qrantı aldığını bildirib. Bunun bir hissəsi yəqin ki, məktəbin maliyyələşməsinə gedib, amma pul asanlıqla başqa istiqamətə yönəldilə bilər: orada nə qədər az xərcləsə, başqa yerdə bir o qədər çox xərcləyə bilər. Üstəlik, Light of Guidance mühazirələri Hadi Institute-da keçirilir. Nəticə etibarilə, vergiödəyicilər Dirbornda radikal islamçı tərəfindən xarici rəqib üçün aparılan təbliğata və ABŞ seçkisində göz qabağında olan siyasi kampaniya müdaxiləsinə subsidiya vermiş olur.

Bu məqalə 2026-cı il oktyabrın 15-də əlavə kontekst daxil edilməklə yenilənib.