Tel-Əviv və Qəzza şəhəri bir vaxtlar qardaşlaşmağa söz vermişdi

Tel-Əviv və Qəzza şəhəri bir vaxtlar, heç olmasa kağız üzərində, qardaş şəhərlər sayılırdı. 1998-ci il sentyabrın 24-də onların merləri Roni Milo və Aoun al-Shawa Barselona meri Joan Clos ilə birlikdə əməkdaşlıq sazişi imzaladılar. Bələdiyyələrarası mübadilələr və mədəni layihələr Oslonun diplomatik vədlərini sakinlər arasında gündəlik əlaqələrə çevirməli idi. Barselona bu təşəbbüsün maliyyələşdirilməsinə dəstək verməli idi.

1995-ci il Oslo II sazişi və 1997-ci il Xevron Protokolu sülh prosesini hərəkətdə saxlasa da, fələstinlilərin intihar terroru israillilərin güzəştlərin təhlükəsizlik gətirəcəyinə dair şübhələrini daha da dərinləşdirirdi. Etirazlara baxmayaraq, Tel-Əviv şəhər şurası sazişi təsdiqlədi.

Vəd edilən tərəfdaşlıq heç vaxt formalaşmadı. İkinci İntifada etimadı darmadağın etdi. İsrail 2005-ci ildə Qəzzadan yaşayış məntəqələrini və hərbi mövcudluğunu çıxardı; HƏMAS 2006-cı il Fələstin qanunverici seçkilərində cüzi çoxluq qazandı, 2007-ci ildə isə Qəzzanı zorakılıqla ələ keçirərək FƏTH üzvlərini öldürdü və ya qovdu. Yasir Ərəfatın Fələstin Administrasiyası dövründə nəzərdə tutulan saziş indi İsrailin məhvinə sadiq terror hərəkatı ilə üz-üzə qalmışdı.

Hətta o zaman da Tel-Əviv qapını açıq saxladı. 2008-ci ildə İsrail icmaları raket atəşi altında olarkən və əsgər Gilad Şalit Qəzzada əsir saxlanılarkən, mer Ron Huldai şura üzvlərini sazişi ləğv etmək yox, dondurmağa çağırdı. Onlar da razılaşaraq, şərait yaxşılaşacağı təqdirdə əməkdaşlıq imkanını qorudular.

HƏMAS isə əvəzində arsenalını və hərbi tunellər şəbəkəsini genişləndirdi. Onun İsrail mülki əhalisinə qarşı fərq qoymadan həyata keçirdiyi raket hücumları qanunsuz idi. Canlı qalxan taktikası fələstinliləri təhlükəyə atır, eyni zamanda İsrailin mülki itkilərdən yayınmaq səylərindən yararlanırdı. 2012-ci ildə Qəzzadan atılan raketlər Tel-Əviv ərazisinə çatdı. Kağız üzərində Qəzzanın qardaş şəhəri praktikada hədəfə çevrilmişdi.

Barselonada isə Kataloniyanın Fələstin İcması 2009-cu ilədək Tel-Əvivlə tərəfdaşlığın dayandırılmasını tələb edirdi. Həmin ilin yanvarında təşkilatın Barselonada yerləşən sözçüsü Salah Jamal HƏMAS-ın ərəbləri öz “imperialist planlara qarşı müqavimət diskursu” ətrafında səfərbər etmək qabiliyyətini vurğulayır, İsraili isə “Fələstin məsələsini məhv etmək” istəməkdə ittiham edirdi. 2014-cü ildə təşkilatın saytı israilli fəal Michel Warschawski-nin HƏMAS-ı “hər şeydən əvvəl, müqavimət hərəkatı” adlandırdığı və “Onun nizamnaməsi məni heç vaxt narahat etməyib” dediyi müsahibəni yenidən dərc etdi. Liberal İsrail bələdiyyəsi təcrid təhlükəsi ilə üzləşir, HƏMAS-ın zorakılığı isə bəraət qazandırılırdı.

2017-ci ildə Barselona Şəhər Şurasının subsidiyalaşdırdığı Literal kitab festivalı təyyarə qaçıran Leyla Xalidi qonaq qismində qəbul etdi. O, Avropa İttifaqının terror təşkilatları siyahısına saldığı Fələstinin Azadlığı üçün Xalq Cəbhəsinin tanınmış simalarından idi. Festivalın proqramında onun ilk təyyarə qaçırması “tam uğur” adlandırılırdı. Şura bildirdi ki, çıxışçıları özü seçməyib. Bununla belə, dövlət maliyyəsi İsrailə qarşı silahlı mübarizəni müdafiə etməyi davam etdirən bir şəxsə tribuna yaradılmasına kömək etdi.

2023-cü ilin fevralında Barselona meri Ada Colau İsraillə əlaqələri, o cümlədən Tel-Əviv sazişini dayandırdı. Colau bununla hökumət siyasətinə etiraz etdiyini israrla desə də, sanksiya tətbiq etdiyi bələdiyyənin siyasətini baş nazir Binyamin Netanyahunun siyasəti ilə eyniləşdirmək çətin idi. İspaniyanın Yəhudi İcmaları Federasiyası qərarı “mürəkkəb antisemitizm” adlandıraraq pislədi. Onun sosialist davamçısı Jaume Collboni həmin ilin sentyabrında əlaqələri bərpa edəndə, Colaunun partiyası onu “sionist lobbi” qarşısında baş əyməkdə ittiham etdi.

HƏMAS-ın 2023-cü il 7 oktyabr tarixli yəhudi qırğınından sonra İsrailin öz vətəndaşlarını müdafiə etmək həm hüququ, həm də vəzifəsi var idi. Lakin Barselona rəhbərliyi İsrailin HƏMAS-ı məğlub etmək kampaniyasını təcrid üçün əsas saydı. Colau bunu soyqırım adlandırdı. Beynəlxalq Ədalət Məhkəməsinin 2024-cü il yanvar tarixli müvəqqəti tədbirlərində belə bir nəticə yer almırdı; işin mahiyyəti hələ də qərara bağlanmamışdı. İddia fakt kimi təqdim olundu və tarixçi Simon Schama-nın “yeni qan böhtanı” adlandırdığı şeyə rəsmi inandırıcılıq verdi.

2025-ci ilin mayında Barselona şurası bələdiyyələrarası sazişə xitam verdi. 20 bəndlik qətnamə iki dövlət həllini dəstəkləyir, lakin HƏMAS-ın adını bir dəfə də çəkmirdi. Sənəd İsraildən addımlar tələb edir, lakin israillilərə təsisçi nizamnaməsində soyqırımçı məqsədləri — İsrailin məhvi və yəhudilərin öldürülməsi — açıq göstərilən terror hərəkatını məğlub etmək üçün heç bir inandırıcı strategiya təklif etmirdi. HƏMAS qərarı alqışladı və Tel-Əvivi “işğal altındakı şəhər” adlandırdı.

Madriddəki hökumət Barselonanın yanaşmasını təkrarladı: 2025-ci ilin sentyabrında baş nazir Pedro Sánchez İsraili “müdafiəsiz xalqı məhv etməkdə” ittiham etdi və ona qarşı əlavə məhdudiyyətlər elan etdi.

Bu arada, 2023-cü il 7 oktyabr qırğınından sonra İspaniyada antisemitizm kəskin artdı. Ölkənin antisemitizm müşahidə mərkəzi 2022-ci ildə 34, 2023-cü ildə isə 60 hadisə qeydə alıb. İspaniyanın Yəhudi İcmaları Federasiyası 2025-ci ildə 221 antisemit hadisə qeydə alıb; 2024-cü ildə bu rəqəm 193 idi. Federasiyanın prezidenti David Obadía yəhudi uşaqlarının məktəbə polis mühafizəsi altında getdiyini təsvir edib. Buna baxmayaraq, 2026-cı ilin sentyabrında gənclər və uşaqlar naziri Sira Rego “çaydan dənizə qədər” azad Fələstin şüarını dəstəklədi. Nazir yəhudi xalqının öz müqəddəratını təyin etmək hüququnu inkar edən antisemit şüarı mənimsəyəndə, Madridin iki dövlətə dəstək bəyanatları inandırıcılığını itirir.

Barselonanın tədbirləri məhkəmə yoxlamasından da keçmədi. 2026-cı ilin oktyabrında Kataloniya Ali Məhkəməsi şuranın 2023-cü ildə İsraillə əlaqələri dayandırması və satınalma məhdudiyyətləri barədə qərarının ayrı-seçkilik xarakteri daşıdığı və bələdiyyə səlahiyyətlərini aşdığı üçün ləğvini qüvvədə saxladı. Tel-Əviv sazişinin 2025-ci ildə ayrıca dayandırılması isə qərarın əhatə dairəsindən kənarda qaldı.

Siyasi ikili standart açıq-aşkar idi: Barselona demokratik İsraildən geniş dəyişikliklər tələb edir, Qəzzadakı HƏMAS diktaturasından isə heç nə istəmirdi. Birgəyaşayışdan dəm vurur, eyni zamanda əməkdaşlıq kanalını açıq saxlamış İsrail şəhərini kənarlaşdırırdı. Sülh adına bir körpünü sökdü. HƏMAS isə alqışladı.