İranın İraqdakı müttəfiqləri demokratların qələbəsini alqışlayır, amma bütün amerikalıları düşmən sayır

“Yeni səlibçilər məğlub edildi.” “İslam Dövləti”nin (İŞİD) ABŞ-ı təsvir edərkən işlətdiyi ifadəni təkrarlayan bu sözlərlə İraqın “Kətaib Hizbullah” qruplaşmasının baş katibi Əbu Hüseyn əl-Hamidavi respublikaçıların aralıq seçkilərdəki məğlubiyyətini bayram etdi. O, nəticəni İranın və “müqavimət oxu”nun qələbəsi kimi qiymətləndirdi, İran rəhbərliyini təbrik etdi, “cəbhələrin birliyi”ni xatırlatdı və İraqda siyasi kursun dəyişdirilməsinə çağırdı.

İrana yaxın iraqlı siyasi və media simaları respublikaçıların məğlubiyyətini məmnunluqla qarşıladılar. Şərhçi İyad əs-Səmavi (Iyad al-Samawi) bildirdi ki, prezident Donald Trampın siyasi və hərbi manevr imkanları daraldıqca İran böyük qələbə qazanıb. “Vəai” Partiyasının (Wa’ai Party) sədri Salah əl-Ərəbavi (Salah al-Arabawi) dedi ki, Tehran Hörmüz boğazını bağlamadan rəqiblərinin qarşısını kəsib. İranın Bağdaddakı səfirliyi Trampı ələ salan video paylaşdı.

Hakim “Koordinasiya Çərçivəsi”nin (Coordination Framework) liderlərindən birinin ofisində çalışan və adı açıqlanmayan rəsmi bildirdi ki, İranla eyni cəbhədə dayanan qüvvələr məhz bu nəticəyə ümid edirdilər. Onun sözlərinə görə, bəzi qruplaşmalar Trampın Konqreslə qarşıdurmasından öz fəaliyyətlərini genişləndirmək üçün istifadə edə bilər.

Bununla belə, İranın regional müttəfiqləri ən ağır zərbələrdən bəzilərini prezident Co Baydenin dövründə aldılar. Onun prezidentliyi dövründə İsrailin Qəzzadakı müharibəsi baş verdi, HƏMAS və “Hizbullah”ın yüksək səviyyəli liderləri — o cümlədən İsmayıl Haniyyə, Həsən Nəsrullah və Yəhya Sinvar — öldürüldü, Suriyada Bəşər Əsəd hökuməti çökdü; bütün bunlar Tehranın regional nüfuzunu zəiflətdi.

ABŞ qüvvələri həmçinin 2024-cü ildə Bağdadda “Kətaib Hizbullah”ın komandiri Əbu Bəkr əs-Saadini (Abu Baqir al-Saadi) öldürdü və İranın dəstəklədiyi digər silahlı qruplara zərbələr endirdi. Bu mənzərə demokratların uğurlarına bəslənən həvəsi mürəkkəbləşdirir.

Respublikaçılar isə 2003-cü ildə Səddam Hüseyni devirən tərəf oldu və bu, uzun illər İranda məskunlaşmış iraqlı partiyaların hökumətə gəlişinə imkan yaratdı. Sonradan onların həmin qüvvələrlə münasibətləri düşmənçiliyə çevrildi. Tramp 2020-ci ildə “Qüds” qüvvələrinin rəhbəri Qasim Süleymaninin və Xalq Səfərbərliyi Komitəsinin sədr müavini Əbu Mehdi əl-Mühəndisin öldürüldüyü zərbə barədə əmr verdi, ikinci prezidentlik müddətində isə İrana birbaşa hücumlara icazə verdi.

Pentaqonun məlumatına görə, İranın dəstəklədiyi silahlı dəstələr 2003-2011-ci illərdə İraqda ən azı 603 amerikalı hərbçini öldürüb. Buna baxmayaraq, Vaşinqton Tehranla əlaqəli partiyaları özündə birləşdirən siyasi ittifaqlarla işləməyi davam etdirdi — eyni siyasi mühitdə fəaliyyət göstərən silahlı qruplarla qarşıdurma yaşadığı halda belə.

Demokratlar da mövcud nizamın möhkəmlənməsinə töhfə verdilər. 2010-cu ildə Barak Obama administrasiyası İyad Ələvinin siyahısının parlamentdə daha çox yer qazanmasına baxmayaraq, Nuri əl-Malikini baş nazir postunda saxlayan razılaşmanı qəbul etdi. İran da Malikini dəstəkləmək üçün müdaxilə etdi və bir-birini əvəz edən ABŞ administrasiyaları həmin siyasi elita ilə təmasları davam etdirdilər.

Obamanın Tehranla danışıqları sonradan 2015-ci il nüvə sazişi ilə nəticələndi. ABŞ siyasətini tənqid edən iraqlılar üçün bu seçimlər göstərir ki, Vaşinqton İranın təsirinə meydan oxumaqdansa, mövcud partiyalarla uzlaşmanı üstün tutub.

Bir çox iraqlı ABŞ-ı bir-birini əvəz edən demokrat və respublikaçı administrasiyalardan çox, ölkələrinin siyasi kursunu yenidən formalaşdırmağa qadir güc kimi görür. Bu baxış 2019-cu il etirazlarından sonra Vaşinqtonun İraqın hakim partiyaları ilə işləməyi davam etdirməsi ilə daha da dərinləşdi; həmin etirazlar zamanı İranın dəstəklədiyi qüvvələr korrupsiyaya, məzhəbçi himayədarlığa və xarici müdaxiləyə son qoyulmasını tələb edən yüzlərlə nümayişçini öldürmüşdü.

İraqın son seçkiləri — İranın regional məğlubiyyətlər nəticəsində zəiflədiyi bir vaxtda — bu yanaşmaya yenidən baxmaq üçün daha bir imkan yaratdı. Tramp Malikinin qayıdışına qarşı çıxdı, amma eyni “Koordinasiya Çərçivəsi”nin dəstəklədiyi başqa namizəd, iş adamından siyasətçiyə çevrilmiş Əli əz-Zeydini (Ali al-Zaidi) müsbət qarşıladı, onu Ağ Evdə qəbul etdi və aralarındakı münasibəti təriflədi. Zeydi hökuməti silahlı şəbəkələri hələ də ləğv etməyib — hətta Səudiyyə Ərəbistanına hücumların İraqdan başladığı, İranın iştirakı və yerli dəstək barədə məlumatların yayıldığı şəraitdə də.

Amerikalı seçicilərin respublikaçıları rədd etməsi İranın xeyrinə səs vermək demək deyildi. Müharibə, həyat bahalılığı və daxili siyasət də onların seçiminə təsir göstərdi. Amma İraqda İranla eyni cəbhədə dayanan qrupların reaksiyası göstərir ki, İranın dəstəklədiyi silahlı dəstələr Vaşinqtondakı parçalanmanı öz mövqelərini gücləndirmək üçün imkan sayırlar.

Hamidavinin amerikalıları “yeni səlibçilər” adlandırması demokratlarla respublikaçılar arasında heç bir fərq qoymur. Bu, Amerikanı onu kimin idarə etməsindən asılı olmayaraq ideoloji düşmən kimi təqdim edir. Amerikalı siyasətçilər bu və ya digər partiyanın İranın dəstəklədiyi rəqibləri sülhə razı sala biləcəyini düşünəndə bunu yadda saxlamağa dəyər.