Husilərin Moxanı ələ keçirməsinə necə qarşı durmalı və Qırmızı dənizdə gəmiçiliyi necə qorumalı

Husilər illərdir Yəmənin dağlarından gəmiçiliyə hücumları dəstəkləmək üçün istifadə edirlər. Dəyişən isə döyüşün hansı istiqamətə keçməsidir.

Bab əl-Məndəb boyunca yerləşən qədim balıqçı kəndi Moxa bu günədək keçmiş prezident Əli Abdullah Salehin qardaşı oğlu, hazırda Milli Müqavimətin komandanı olan Tariq Salehin tabeliyindəki Respublika Qvardiyasının qərargahı idi. Saleh husilərə qarşı mübarizədə Aydarus əz-Zübeydinin komandanlığı altındakı Cənub Qüvvələri ilə sıx koordinasiyada fəaliyyət göstərirdi. Lakin Səudiyyə Ərəbistanının Zübeydini Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri ilə daha yaxın əlaqələrinə və cənubun muxtariyyətinə, hətta müstəqilliyinə rəğbətinə görə zorla kənarlaşdırması Salehi və Moxanı daha da təcrid vəziyyətinə saldı. Bu gün səudiyyəlilər öz addımlarının bədəlini ödədilər, həmin addımlar Moxanın ələ keçirilməsi ilə nəticələnən zəncirvari prosesə yol açdı.

Husilər Moxa ətrafındakı yeni yüksəklikləri əllərində saxlaya bilsələr, mövqelərini və atəş zonalarını daha uzaqdakı daxili dağlıq ərazilərdən boğaza dəniz yanaşma yollarına daha yaxın yüksəkliklərə daşıya bilərlər.

Husilər illərdir Yəmənin dərinliklərindən raket və dronlar buraxmaq imkanına malikdirlər. Ancaq sahilə daha yaxın mövqelər tamam fərqli hərbi mühit yaradır. Suya yaxın yüksəkliklər sahil yanaşmaları, limanlar və yaxınlıqdakı dəniz məkanı üzərində birbaşa müşahidə imkanı verə bilər. Bu, husi qüvvələrinə sahilboyu hərəkəti izləmək, sahil xəttinə yaxın yerləşdirilmiş hərbi aktivləri daha yaxşı qorumaq üçün əlavə üstünlük qazandırır.

Bu, xüsusilə dünyanın ən mühüm dəniz darboğazlarından biri olan Bab əl-Məndəbdə əhəmiyyətlidir. Boğaz Qırmızı dənizi Ədən körfəzi ilə birləşdirir və Tihamə sahil düzənliyinin yanında yerləşir. Onun yanaşma yolları ətrafında davamlı mövcudluq qura bilən istənilən hərbi qüvvə quru üzərindəki nəzarəti dəniz nəqliyyatına təzyiqlə birləşdirə bilər.

2026-cı il avqustun 9-da husilər Moxa limanına ballistik raketlər, dronlar və partlayıcı yüklü qayığın iştirakı ilə genişmiqyaslı hücum həyata keçirdilər. İki gün sonra husilərin Bab əl-Məndəbdəki Perim adası yaxınlığında Misirə məxsus “Tihamah” yük gəmisinə hücumu nəticəsində dörd ekipaj üzvü və iki yəmənli xilasedici həlak oldu. Əgər Ərəb koalisiyası və Qərb ləngisə və husilərə nəzarəti möhkəmləndirməyə imkan versə, “Tihamah” hadisəsi gündəlik hala çevrilə bilər.

Tehran illərdir Bab əl-Məndəbə nəzarət üçün İranın dəniz qüvvələrini yerləşdirmədən husiləri regional miqyasda qabiliyyətli tərəfdaşa çevirib. İranın husilərə dəstəyi silah, təlim və kəşfiyyat yardımını əhatə edib. Husilərin boğaza yaxın mövqeyinin güclənməsi Tehrana öz qüvvələrini oraya yeritmədən daha bir kritik gəmiçilik marşrutunu bağlamaq üçün əlavə təsir rıçaqları verərdi.

ABŞ xəbərdarlıq edib ki, husilərin kommersiya gəmiçiliyinə qarşı təhdidi hələ də aktualdır. ABŞ Dəniz Nəqliyyatı Administrasiyasının hazırkı məlumatında 2023-cü ilin noyabrı ilə 2025-ci ilin oktyabrı arasında husilərin kommersiya gəmilərinə 100-dən çox hücumu qeydə alınıb, bu hücumlar 60-dan çox ölkəyə təsir göstərib. Gəmiçilik şirkətləri indi daha çox pozuntu gözləməlidirlər, ola bilsin ki, Hörmüz boğazında baş verənlər miqyasında.

Husilərin suya daha yaxın yüksəkliklərə nəzarəti onların yaratdığı problemi böyüdə, gəmiçiliyi qısa mənzilli, birbaşa görmə xətti üzrə hərəkət edən dron sürülərinin əhatəsinə sala, həmçinin mina qoyulmasına imkan verə bilər; bu, mahiyyətcə İranın Hörmüz boğazı boyunca tətbiq etdiyi strategiyanın təkrarlanmasıdır. Husilərin qarşısının alınması çoxtərəfli səy tələb edəcək.

ABŞ Tihamə sahili boyunca tihami qüvvələri və yerli icmalarla birbaşa təhlükəsizlik tərəfdaşlığı qurmalı, yerli qüvvələrin öz ərazilərini geri qaytarıb müdafiə edə bilməsi üçün hava dəstəyi göstərməlidir. Təlim, peşəkarlaşdırma və kəşfiyyat dəstəyi bundan sonra gələ bilər.

Səudiyyə Ərəbistanı Yəmən hökumətinə maliyyə dəstəyinin davam etdirilməsini islahatlarla şərtləndirməlidir; buraya Prezident Rəhbərlik Şurasının və dövlət qurumlarının Yəmənə qayıtması, dövlət sektorunda lüzumsuz himayədarlıq təyinatlarının azaldılması, institusional və iqtisadi islahatlar üzrə aydın hədəflər daxildir. Riyad Əmirliklərin təsirinin azalması ilə bağlı öz narahatlıqlarından daha çox Yəmən qüvvələrinin effektivliyinə üstünlük verməlidir.

Nəhayət, Tariq Saleh əks-hücumunu yalnız Moxa ilə məhdudlaşdırmamalıdır. Əgər husi nəzarətinə meydan oxumaqda ciddidirsə, siyasi və hərbi diqqətini qəbilə əlaqələrinin olduğu, Sənaya daha yaxın ərazilərə yönəltməlidir. Bu şəbəkələr yerli dəstəyin səfərbər edilməsinə və əsasən qəbilə və yerli icmalardan canlı qüvvə cəlb edən husi səfərbərlik bazasının zəiflədilməsinə kömək edə bilər.

Xövlana yaxın Sirvah kimi ərazilər ətrafında təzyiqin artırılması husiləri resurslarını Tihamə sahilindən yayındırmağa və əsas nəzarət zonalarına daha yaxın bir təhdidlə üzləşməyə məcbur edərdi.