Avropa İttifaqı “Müsəlman Qardaşlar”a qarşı addım atır, bəs üzv dövlətlər?
Strasburqdakı səsvermə sərt tədbirlər üçün siyasi örtük yaradır, lakin terror siyahılarına salınma və maliyyə axınlarının kəsilməsi hələ də 27 hökumətin iradəsindən asılıdır.
Hollie McKay müharibə və humanitar mövzular üzrə ixtisaslaşmış beynəlxalq müxbir və “Only Cry for the Living: Memos from Inside the ISIS Battlefield” (“Yalnız Yaşayanlar üçün Ağla: İŞİD döyüş meydanından qeydlər”), “Afghanistan: The End of the US Footprint and Rise of the Taliban Rule” (“Əfqanıstan: ABŞ izinin sonu və “Taliban” hakimiyyətinin yüksəlişi”) və “The Dictator’s Wife” (“Diktatorun arvadı”) kitablarının müəllifidir.
Avropa Parlamenti Vaşinqtonun son bir ildə müttəfiqlərindən israrla tələb etdiyi addımı atdı. O, Avropa hökumətlərinə “Müsəlman Qardaşlar”a xarici siyasətdə maraqlı bir mövzu kimi deyil, təhlükəsizlik problemi kimi yanaşmağı tövsiyə etdi.
2026-cı il oktyabrın 8-də Strasburqda deputatlar Avropa İttifaqının “islamçı entrizmə” qarşı strategiya hazırlamasını tələb edən, həmçinin üzv dövlətləri “Müsəlman Qardaşlar”la bağlı şəxslərin və təşkilatların blokun terror siyahısına salınıb-salınmamasını qiymətləndirməyə çağıran qətnamə qəbul etdilər. Səsvermənin nəticəsi 381-ə qarşı 167 oldu, 15 deputat bitərəf qaldı. Mətni palatanın ən böyük qrupu olan mərkəzsağ Avropa Xalq Partiyası üçün fransalı deputat Céline Imart hazırlamışdı, Avropa Mühafizəkarları və İslahatçıları isə səsvermənin keçirilməsi üçün fəal şəkildə lobbiçilik etmişdi.
Sənəd siyasi çəkiyə malik olsa da, hüquqi qüvvəsi yoxdur. O, heç bir hökuməti addım atmağa məcbur etmir və onun ardınca heç bir xərc qərarı verilmədi. Terror siyahısına hər hansı salınma milli məhkəmə və ya inzibati orqanın qərarını, həmçinin Avropa İttifaqı Şurasında üzv dövlətlərin yekdil dəstəyini tələb edir. Mübarizə indi məhz həmin müstəviyə keçir.
Tramp administrasiyası buna daha əvvəl başlamışdı. Kampaniya 2025-ci ilin noyabrında imzalanan icra sərəncamı ilə start götürdü, yanvarda isə ABŞ Maliyyə Nazirliyi və Dövlət Departamenti “Müsəlman Qardaşlar”ın Misir, İordaniya və Livan qollarını HƏMAS-a dəstək verməkdə ittiham edərək siyahıya saldı. Sudan qolu 2026-cı ilin martında əlavə edildi.
Antiterror üzrə tədqiqatçı Robin Simcox-un icmalına görə, Maliyyə Nazirliyi daha sonra birbaşa Avropanın özünə də uzandı: yanvarda Britaniyada yaşayan fəal Zaher Birawi-yə, iyulda isə “Müsəlman Qardaşlar”ın Baş Katibliyinin baş katibi kimi müəyyənləşdirdiyi Mahmud əl-Əbyariyə qarşı sanksiyalar tətbiq etdi. Birawi ittihamları rədd edir, əl-Əbyari isə onun barəsindəki qərarı yalan adlandırıb.
Paris də paralel addımlar atdı. 2025-ci ildə hökumətin sifarişi ilə “Müsəlman Qardaşlar”ın Fransadakı təsir imkanları barədə hazırlanan hesabatdan sonra Milli Assambleya yanvarda Aİ-ni hərəkatı siyahıya salmağa çağıran öz qətnaməsini qəbul etdi. Strasburqdakı səsvermədən bir neçə gün sonra Prezident Donald Trampın ərəb və Afrika işləri üzrə baş müşaviri Massad Boulos bunu açıq şəkildə alqışladı.
Avropa kəşfiyyat xidmətləri illərdir ki, “Müsəlman Qardaşlar”ın qitədəki izini təsvir edir. Avstriya, Belçika, Fransa, Almaniya, Hollandiya, İspaniya və İsveç təhlükəsizlik xidmətlərinin açıq qiymətləndirmələrinin 2023-cü ildə toplanmış icmalı geniş razılaşmanı üzə çıxarıb: gizli, iyerarxik daxili nüvə, üzvlüyün gizli saxlanması və rəsmən müstəqil məscidlər, xeyriyyə təşkilatları, tələbə qrupları və gənclər qurumlarından ibarət halqa. Almaniyanın Şimali Reyn-Vestfaliya əyalətinin daxili kəşfiyyat idarəsi bu strategiyanı “aşağıdan islamlaşdırma” adlandırır.
Bununla belə, həmin xidmətlər hərəkatı terrorçu adlandırmaqdan indiyədək yayınırlar. Heç bir Avropa dövləti onu siyahıya salmayıb və icmalın müəllifi Lorenzo Vidino onu problemli, amma zorakı olmayan qurum sayır. Hətta Fransanın daxili işlər naziri Laurent Nuñez yanvarda deputatlara xəbərdarlıq etmişdi ki, “Müsəlman Qardaşlar” terrorçu hərəkat deyil. “Problemli” ilə “terrorçu” arasındakı məsafə məhz Şuranın çətinlik çəkəcəyi yerdir. Terror siyahıları məhkəmə yoxlamasından keçməlidir və Avropa məhkəmələri əvvəllər milli orqanların qərarlarına deyil, mətbuat məlumatlarına söykənən siyahıları ləğv edib.
Mətnin ən tez təsir göstərə biləcəyi sahə maliyyədir. Deputatlar istəyirlər ki, Komissiya “Müsəlman Qardaşlar”la əlaqəli qruplara qrantların ayrılmasını dayandırsın və belə qrupların xaricdən maliyyələşməsini ictimaiyyətə açıqlasın. Onlar həmçinin 1996-cı ildə yaradılmış, gənc fəalları hazırlayan və müsəlmanlara qarşı ayrı-seçkiliyə qarşı kampaniya aparan Brüssel mərkəzli şəbəkəni — Avropa Müsəlman Gəncləri və Tələbə Təşkilatları Forumunu ayrıca qeyd edirlər. Qətnamə Avropa Müsəlman Gəncləri və Tələbə Təşkilatları Forumunun Avropa İttifaqının institusional iclaslarına buraxılmamasını və Avropa İttifaqının qeydiyyatdan keçmiş lobbiçilər bazası olan Şəffaflıq Reyestrindən çıxarılmasını tələb edir. Qrup uzun müddətdir ki, “Müsəlman Qardaşlar”la hər hansı əlaqəsini inkar edir.
Avropa Xalq Partiyasının büdcə nəzarəti üzrə sözçüsü olan çex deputat Tomáš Zdechovský oktyabrın 8-dəki səsvermə ərəfəsində bu tələbi açıq şəkildə ifadə etdi: “Biz bilməliyik ki, Aİ pulunu kim alır, nə qədər alır və hansı proqramlar vasitəsilə alır.”
Vaşinqtonda bəzi analitiklər bunu transatlantik əməkdaşlıq üçün imkan sayır. Bir “think tank”in təklifi Dövlət Departamenti və Maliyyə Nazirliyinin şübhəli maliyyə axınları, rəhbərlik və vasitəçilər barədə Avropanın səlahiyyətli orqanları ilə daimi məlumat mübadiləsi qurmasını nəzərdə tutur.
Müqavimət əsasən sosial-demokratlardan, yaşıllardan və soldan gəldi, mərkəzçi Renew qrupu isə mətni dəstəklədi. Tənqidçilər iddia edirlər ki, mətn “Müsəlman Qardaşlar”dan xeyli kənara çıxaraq daha geniş mənada müsəlman vətəndaş və antirasizm təşkilatlarını da əhatə edir. Maltalı leyborist deputat Alex Agius Saliba bildirdi ki, qətnamə “Müsəlman Qardaşlar”ın adını daşısa da, məzmunu islam birliklərinin daha geniş spektrinə şamil olunur. Bir rəy yazısı səsverməni Avropanın mərkəzsağının müsəlmanlarla bağlı məsələlərdə ifrat sağa sürüşməsinin sübutu kimi təqdim etdi.
Imart bu ittihama cavab verməyə çalışaraq dinlə siyasi ideologiyanın bir-birindən ayrı tutulmalı olduğunda israr edib. Avropa Mühafizəkarları və İslahatçıları blokundan belçikalı deputat Assita Kanko da oxşar mövqe sərgiləyərək bildirib ki, siyasi islamçılığa qarşı çıxmaq adi müsəlmanları hədəfə almır, əksinə, onları fundamentalist təzyiqdən qoruyur.
Simcox-un Avropa hökumətlərinə tövsiyəsi kəşfiyyatdan başlayır. Onun fikrincə, hər ölkənin təhlükəsizlik xidmətləri öz ərazisində “Müsəlman Qardaşlar” şəbəkəsinə kimlərin daxil olduğunu müəyyənləşdirməli və bu mənzərəni qonşularına, eləcə də Vaşinqtona ötürməlidir. HƏMAS üçün vəsait toplamağa örtük olan xeyriyyə təşkilatları bağlanmalıdır. Heç bir terrorçuluq qanununu pozmayan daha böyük fəal qrupuna gəldikdə isə, o, onların mesajına və üzv cəlbinə qarşı ayrıca plan hazırlanmasını tələb edir.
Ən çox əhəmiyyət kəsb edən də elə bu sonuncu məqam ola bilər. Avropa iki onillikdir “Müsəlman Qardaşlar”ın terrorçu hərəkat olub-olmaması barədə mübahisə edir və faktlar bu mübahisəni heç vaxt qəti həll etməyib. Daha cavablana bilən sual isə budur: “Müsəlman Qardaşlar”la əlaqəli qurumlar dövlət vəsaitindən istifadə etməli və təsir göstərmək istədikləri institutlara imtiyazlı çıxış imkanına malik olmalıdırmı?
Strasburq öz cavabını verdi. Həm pul kisəsinə, həm də terror siyahısına nəzarət edən 27 hökumətin bu qapını bağlamağa razı olub-olmayacağı isə tamamilə başqa məsələdir.
Yaxın Şərq Forumunun təhlillərini e-poçtla alın: bülletenə abunə olun (ingilis dilində)